Diz protezi ameliyatı, ileri diz kireçlenmesine bağlı ağrı ve hareket kısıtlılığının tedavisinde etkili bir yöntemdir. Obezite, diyabet, kalp, akciğer veya böbrek hastalığının bulunması ise tek başına hastanın diz protezi olamayacağı anlamına gelmez.
Ancak kronik hastalıklar ameliyat, anestezi, yara iyileşmesi ve rehabilitasyonla ilişkili riskleri artırabilir. Bu nedenle ameliyat kararı verilirken yalnızca diz röntgenleri değil, hastanın genel sağlık durumu da ayrıntılı olarak değerlendirilmelidir.
Kronik Hastalığı Olanlar Diz Protezi Ameliyatı Olabilir mi?
Evet. Kronik hastalıkları kontrol altında bulunan birçok hastaya güvenli şekilde diz protezi uygulanabilir. Önemli olan mevcut hastalığın türü, şiddeti ve tedaviyle ne ölçüde kontrol edilebildiğidir.
AAOS, kalp, akciğer, böbrek veya başka ciddi sağlık sorunları bulunan hastalarda komplikasyon riskinin artabileceğini ve ameliyat öncesinde ek incelemeler gerekebileceğini belirtmektedir. Kronik hastalıkların bulunması ameliyatı doğrudan engellemez; fakat ameliyat hazırlığının kişiye özel yapılmasını gerektirir. (OrthoInfo)
Obezite Diz Protezi Ameliyatını Nasıl Etkiler?
Fazla kilo diz eklemine binen yükü artırarak kireçlenmenin ilerlemesine katkıda bulunabilir. Vücut ağırlığı yükseldikçe ameliyatın teknik uygulanması ve ameliyat sonrası hareket etmek de zorlaşabilir.
Obezitesi bulunan hastalarda şu risklerde artış görülebilir:
- Yara iyileşmesinde gecikme
- Protez çevresinde enfeksiyon
- Bacak damarlarında pıhtı gelişmesi
- Anestezi ve solunum sorunları
- Ameliyat sonrası hareket güçlüğü
- Rehabilitasyon süresinin uzaması
Bununla birlikte yalnızca vücut kitle indeksine bakılarak her hastaya aynı karar verilmesi doğru değildir. Hastanın yağ dağılımı, kas gücü, hareket kapasitesi, diyabet durumu ve diğer hastalıkları birlikte değerlendirilmelidir.
AAOS, obezitenin eklem protezi sonrasında yara problemi, enfeksiyon ve diğer komplikasyonlarla ilişkili olduğunu; uygun hastalarda kilo kaybının ameliyat riskini azaltmaya yardımcı olabileceğini bildirmektedir. (OrthoInfo)
Ameliyat öncesinde kilo verilmesi önerilebilir. Ancak hasta diz ağrısı nedeniyle yürüyemiyor ve egzersiz yapamıyorsa kilo verme hedefinin gerçekçi ve sürdürülebilir biçimde planlanması gerekir. Aşırı hızlı veya yetersiz beslenmeye yol açan diyetler ameliyat öncesi kas kaybını artırabilir.
Diyabet Diz Protezi Ameliyatına Engel midir?
Şeker hastalığı diz protezine kesin engel değildir. Kan şekeri kontrol altında olan birçok diyabet hastasında ameliyat başarılı şekilde uygulanabilir.
Kontrolsüz diyabet ise:
- Yara iyileşmesini geciktirebilir.
- Enfeksiyon riskini artırabilir.
- Hastanede kalış süresini uzatabilir.
- Böbrek ve kalp sorunlarını ağırlaştırabilir.
- Ameliyat sonrası kan şekeri dalgalanmalarına yol açabilir.
Ameliyat öncesinde açlık kan şekeri ve HbA1c gibi değerler değerlendirilir. Kan şekeri yeterince kontrol altında değilse dahiliye veya endokrinoloji desteğiyle tedavinin yeniden düzenlenmesi gerekebilir.
AAOS, kontrolsüz diyabetin cilt, kas, tendon ve kemik iyileşmesini yavaşlatabildiğini ve cerrahi enfeksiyon riskini artırabildiğini belirtmektedir. Kan şekeri kontrolünün iyileştirilmesi ameliyat sonrası riski azaltmaya yardımcı olabilir. (OrthoInfo)
Diyabetik nöropati, ayakta his kaybı veya iyileşmemiş diyabetik yara bulunuyorsa daha ayrıntılı değerlendirme gerekir. Özellikle ameliyat edilecek bacakta açık yara veya aktif enfeksiyon bulunması durumunda protez ameliyatı ertelenebilir.
Kalp Hastaları Diz Protezi Olabilir mi?
Kalp hastalığının bulunması tek başına ameliyat yapılamayacağı anlamına gelmez. Ancak kalbin ameliyat ve anestezi sırasında oluşacak stresi kaldırabilecek durumda olması gerekir.
Aşağıdaki durumlarda kardiyoloji değerlendirmesi özellikle önemlidir:
- Kalp yetmezliği
- Koroner arter hastalığı
- Daha önce geçirilmiş kalp krizi
- Kalp kapak hastalığı
- Ciddi ritim bozukluğu
- Kontrolsüz yüksek tansiyon
- Kalp pili veya stent bulunması
Kan sulandırıcı kullanan hastalarda ilacın ne zaman bırakılacağı veya farklı bir tedaviye geçilip geçilmeyeceği kardiyoloji, anestezi ve ortopedi hekimleri tarafından birlikte planlanmalıdır. Hasta kan sulandırıcı ilacını kendi kararıyla kesmemelidir.
Kontrolsüz kalp yetmezliği, yakın zamanda geçirilmiş kalp krizi veya ciddi ritim bozukluğu varsa planlı diz protezi ameliyatı önce ertelenebilir. Kalp hastalığı uygun şekilde tedavi edildikten sonra hasta yeniden değerlendirilir.
Akciğer Hastalıkları Ameliyat Riskini Artırır mı?
KOAH, astım, uyku apnesi ve ileri solunum yetmezliği bulunan hastalarda anestezi sonrası solunum sorunlarının görülme riski artabilir.
Ameliyat öncesinde hastanın:
- Nefes darlığı düzeyi
- Oksijen ihtiyacı
- Solunum ilaçları
- Sigara kullanımı
- Uyku apnesi cihazı kullanıp kullanmadığı
- Yakın zamanda akciğer enfeksiyonu geçirip geçirmediği
değerlendirilir.
Aktif akciğer enfeksiyonu veya kontrolsüz solunum sıkıntısı varsa ameliyat ertelenebilir. Astım ve KOAH ilaçlarının ameliyat öncesinde düzenlenmesi, sigaranın bırakılması ve gerektiğinde göğüs hastalıkları görüşü alınması riski azaltmaya yardımcı olabilir.
Ciddi kalp veya akciğer hastalığı bulunan hastaların ameliyat sonrası hastanede daha yakın takip edilmesi gerekebilir. (OrthoInfo)
Böbrek Hastaları Diz Protezi Olabilir mi?
Böbrek hastalığı bulunan hastalarda kullanılan ilaçların dozu, sıvı dengesi ve ameliyat sonrası böbrek fonksiyonları dikkatle izlenmelidir.
Böbrek fonksiyon bozukluğu şu konuları etkileyebilir:
- Ağrı kesici seçimi
- Antibiyotik dozları
- Kan sulandırıcı tedavisi
- Vücudun sıvı dengesi
- Kansızlık düzeyi
- Enfeksiyon riski
Özellikle bazı iltihap giderici ağrı kesiciler böbrek fonksiyonlarını olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle böbrek hastalarının reçetesiz ağrı kesici kullanmaması önemlidir.
İleri böbrek yetmezliği veya diyaliz tedavisi bulunan hastalarda nefroloji ve anestezi değerlendirmesi gerekir. Böbrek hastalığı tek başına kesin engel değildir; ancak ameliyatın yapılacağı hastane, yatış süresi ve ameliyat sonrası takip planı hastanın riskine göre belirlenmelidir.
Ameliyat Öncesinde Hangi Kontroller Yapılır?
Kronik hastalığı bulunan hastalarda ameliyat öncesi değerlendirme kapsamında şu incelemeler gerekebilir:
- Kan sayımı ve kansızlık değerlendirmesi
- Kan şekeri ve HbA1c
- Böbrek ve karaciğer fonksiyon testleri
- Elektrolit değerleri
- EKG
- Akciğer değerlendirmesi
- Anestezi muayenesi
- Gerekli hastalarda kardiyoloji, göğüs hastalıkları veya nefroloji görüşü
- Kullanılan ilaçların gözden geçirilmesi
Amaç kronik hastalığı bulunan hastaları ameliyattan dışlamak değil, değiştirilebilir riskleri önceden belirleyerek ameliyatı daha güvenli hâle getirmektir.
Ameliyat Ertelenebilir mi?
Aşağıdaki durumlarda diz protezi ameliyatının geçici olarak ertelenmesi gerekebilir:
- Kontrolsüz kan şekeri
- Aktif idrar yolu, diş, cilt veya akciğer enfeksiyonu
- Ameliyat edilecek bacakta açık yara
- Kontrolsüz kalp yetmezliği
- Yeni geçirilmiş kalp krizi
- Aktif solunum yolu enfeksiyonu
- İleri kansızlık
- Böbrek fonksiyonlarında akut bozulma
“Şu anda ameliyata uygun değilsiniz” kararı, hastanın hiçbir zaman diz protezi olamayacağı anlamına gelmez. Mevcut sorun tedavi edildikten veya kontrol altına alındıktan sonra ameliyat yeniden planlanabilir.
Sonuç
Obezite, diyabet, kalp, akciğer ve böbrek hastalıkları diz protezi ameliyatının planlanmasını etkileyebilir; ancak bu hastalıklar çoğu zaman kesin ameliyat engeli değildir.
Başarılı ve güvenli bir tedavi için kronik hastalıkların ameliyattan önce mümkün olduğunca kontrol altına alınması, kullanılan ilaçların düzenlenmesi ve gerekli branşlardan görüş alınması gerekir.
Diz protezi kararı yalnızca diz röntgenine göre değil; hastanın ağrısı, günlük yaşamındaki kısıtlanma, genel sağlık durumu ve anestezi riski birlikte değerlendirilerek verilmelidir. Multidisipliner hazırlık sayesinde kronik hastalığı bulunan birçok hasta da diz protezi ameliyatından fayda görebilir.
