Diz protezi ameliyatından sonra hastaların en sık merak ettiği konulardan biri diz çöküp çökemeyecekleridir. Diz protezi sonrasında diz üzerine çökmek çoğu hasta için proteze zarar veren bir hareket değildir. Bununla birlikte dizin ön tarafındaki hassasiyet, uyuşukluk, hareket kısıtlılığı veya proteze zarar verme korkusu nedeniyle diz çökmek rahatsız edici olabilir.
Diz çökme becerisi yalnızca dizin ne kadar bükülebildiğine bağlı değildir. Ağrı, kas gücü, denge, ameliyat izinin hassasiyeti ve hastanın kendisini güvende hissedip hissetmemesi de bu hareketi etkiler.
Diz Protezi Ameliyatından Sonra Diz Çökülebilir mi?
Evet. Ameliyat bölgesi tamamen iyileştikten ve cerrahınız izin verdikten sonra diz protezi üzerine kontrollü biçimde diz çökmek genellikle mümkündür.
American Academy of Orthopaedic Surgeons, diz protezi sonrasında diz çökmenin bazı hastalarda rahatsızlık verebileceğini ancak protez açısından zararlı olmadığını belirtmektedir. Bununla birlikte ameliyattan hemen sonra diz çökmeye çalışılmamalıdır. Öncelikle yara iyileşmeli, şişlik azalmalı ve diz yeterli hareket açıklığına ulaşmalıdır.
Her hastanın ameliyatı ve iyileşme hızı farklıdır. Bu nedenle “ameliyattan tam olarak şu kadar gün sonra diz çökülür” şeklinde herkes için geçerli bir süre vermek doğru değildir.
Diz Protezinden Sonra Diz Çökme Zorluğu Ne Kadar Yaygındır?
Diz protezi ameliyatından sonra diz çökme zorluğu oldukça yaygındır. Bilimsel çalışmalarda hastaların yaklaşık yüzde 60–80’inin diz çökerken güçlük yaşadığını veya diz çökemediğini bildirdiği görülmektedir. Diz çökme, diz protezi sonrasında hasta tarafından en düşük puanlanan işlevlerden biridir.
Ancak hastanın “diz çökemiyorum” demesi, her zaman fiziksel olarak bu hareketi yapamayacağı anlamına gelmez. Bazı hastalar proteze zarar verme korkusu, ameliyat izindeki uyuşukluk veya nasıl diz çökeceğini bilmemesi nedeniyle hareketi denememektedir.
Bir çalışmada, özel bir eğitim almayan hastaların yüzde 68’inin diz çökebildiği; diz çökmekte zorlanan ve eğitim programına katılan hastaların ise basit bir uygulama sonrasında bu hareketi gerçekleştirebildiği bildirilmiştir. Bu sonuçlar, uygun hasta eğitimi ve rehabilitasyonun diz çökme becerisini geliştirebileceğini göstermektedir.
Diz Protezi Sonrasında Diz Çökmek Neden Zor Olabilir?
Diz çökmenin zor olmasının tek bir nedeni yoktur.
Dizin ön tarafında hassasiyet
Diz çökerken vücut ağırlığının bir bölümü diz kapağı ve ameliyat izinin bulunduğu ön bölgeye aktarılır. Bu bölgedeki hassasiyet, sert zemin üzerinde diz çökmeyi rahatsız edebilir.
Ameliyat izi çevresinde uyuşukluk
Diz protezi ameliyatından sonra kesi çevresindeki küçük cilt sinirlerinin etkilenmesine bağlı olarak dizin ön veya dış tarafında uyuşukluk oluşabilir.
Uyuşukluk çoğu zaman protezin çalışmasını etkilemez. Ancak hasta dizini zemine temas ettirdiğinde alışılmadık veya rahatsız edici bir his yaşayabilir.
Diz hareketlerinin yetersiz olması
Diz çökebilmek için dizin yeterli düzeyde bükülmesi gerekir. Ameliyat sonrasında sertlik gelişmesi veya rehabilitasyonun yetersiz kalması bu hareketi zorlaştırabilir.
Bununla birlikte dizin iyi bükülmesi tek başına yeterli değildir. Yüksek diz bükme derecesine ulaşan bazı hastalar da ağrı, korku veya denge sorunu nedeniyle diz çökemeyebilir.
Kas güçsüzlüğü ve denge sorunu
Diz çökerken yalnızca diz eklemi değil; uyluk, kalça ve gövde kasları da çalışır. Hasta yere inerken ve yeniden ayağa kalkarken yeterli kas gücüne sahip değilse kendisini güvensiz hissedebilir.
Proteze zarar verme korkusu
Hastaların önemli bir bölümü protezin kırılacağı, gevşeyeceği veya yerinden çıkacağı düşüncesiyle diz çökmekten kaçınır.
Yara iyileştikten ve doktor izin verdikten sonra kontrollü diz çökme hareketinin proteze zarar vermesi beklenmez. Ancak düşme, ani dönme veya kontrolsüz şekilde yere inme gibi hareketlerden kaçınılmalıdır.
Diz Protezinden Sonra Diz Ne Kadar Bükülebilir?
Diz protezinin temel amacı hastanın ağrısını azaltmak ve yürüme, merdiven kullanma, oturup kalkma gibi günlük hareketlerini kolaylaştırmaktır. Ameliyattan sonra herkesin topuğunu kalçasına kadar getirmesi veya eski dizindeki bütün hareketleri kazanması beklenmemelidir.
Dizin ulaşabileceği hareket açıklığı şu faktörlerden etkilenir:
- Ameliyat öncesindeki diz hareketleri
- Dizdeki şekil bozukluğunun derecesi
- Ameliyat sonrası şişlik
- Kas gücü
- Ağrı kontrolü
- Egzersizlere uyum
- Yara ve yumuşak dokuların iyileşmesi
Diz çökme ve tam çömelme, normal yürümeye göre daha fazla diz bükülmesi gerektiren hareketlerdir. Bu nedenle hasta günlük aktivitelerini rahatlıkla yapabilse bile derin çömelme veya diz çökmede zorlanabilir.
Diz Çökmeye Ne Zaman Başlanabilir?
Ameliyattan sonraki ilk haftalarda doğrudan ameliyatlı diz üzerine çökmek önerilmez. Yaranın tamamen kapanması ve kesi bölgesindeki hassasiyetin azalması beklenmelidir.
Diz çökmeye başlama zamanı hastaya ve uygulanan ameliyatın özelliklerine göre değişebilir. Bazı rehabilitasyon programlarında yumuşak zeminde kontrollü denemelere yaklaşık 6–12 hafta sonrasında izin verilirken, bazı hastalarda daha uzun süre beklenebilir. NHS, hastaların doktorları izin verene kadar yeni dizlerinin üzerine çökmemelerini önermektedir.
En doğru zaman kontrol muayenesinde belirlenmelidir.
Diz Çökme Egzersizi Nasıl Yapılabilir?
Diz çökme denemeleri doğrudan sert zeminde ve desteksiz şekilde yapılmamalıdır.
Başlangıçta şu yöntem uygulanabilir:
- Kalın bir minder veya yumuşak egzersiz matı kullanın.
- Önünüzde sağlam bir sandalye veya sabit bir destek bulundurun.
- Önce ellerinizden destek alarak kontrollü biçimde alçalın.
- Başlangıçta ağırlığın daha azını ameliyatlı dizinize verin.
- Diz üzerinde yalnızca birkaç saniye kalın.
- Ağrı oluşmadan başlangıç pozisyonuna dönün.
- Süreyi ve yükü kademeli olarak artırın.
Dizlik, kalın minder veya basıncı dağıtan yumuşak bir ped kullanmak dizin önündeki rahatsızlığı azaltabilir. Hareket sırasında ani dönme yapılmamalı ve ayak zemine takılıyken gövde çevrilmemelidir.
Diz Protezinden Sonra Namaz Kılarken Diz Çökülebilir mi?
Namaz sırasında diz çökme ve secde pozisyonu, dizin ileri derecede bükülmesini ve dizin ön tarafına basınç uygulanmasını gerektirir. Bu nedenle ameliyatın erken döneminde zorlayıcı olabilir.
İlk dönemde hastalar:
- Sandalyede namaz kılabilir,
- Kontrollü ve destekli hareket edebilir,
- Yüksek bir minder kullanabilir,
- Diz hareketleri geliştikçe yere oturma denemelerine başlayabilir.
Diz üzerine oturma proteze mutlaka zarar verecek bir hareket değildir. Ancak hasta şiddetli ağrı hissediyorsa, dengede duramıyorsa veya yerden güvenli şekilde kalkamıyorsa hareketi zorlamamalıdır.
Hangi Durumlarda Diz Çökme Bırakılmalıdır?
Diz çökerken hafif baskı ve hassasiyet hissedilebilir. Ancak aşağıdaki durumlarda hareket bırakılmalı ve değerlendirme yapılmalıdır:
- Ani ve şiddetli ağrı
- Dizde belirgin boşalma
- Yeni başlayan şişlik
- Kızarıklık veya sıcaklık artışı
- Ameliyat yerinde açılma veya akıntı
- Dizden kalkarken kilitlenme
- Düşme veya travma sonrası başlayan ağrı
Bu belirtiler yalnızca diz çökme hassasiyetinden değil, enfeksiyon, bağ dengesizliği veya protez çevresi sorunlardan da kaynaklanabilir.
Sonuç
Diz protezi ameliyatından sonra diz çökmek çoğunlukla proteze zarar veren bir hareket değildir. Buna rağmen ameliyat izi çevresindeki hassasiyet, uyuşukluk, diz sertliği, kas güçsüzlüğü ve proteze zarar verme korkusu nedeniyle birçok hasta bu hareketi yapmakta zorlanabilir.
Diz çökmeye ameliyatın hemen ardından değil, yara tamamen iyileştikten ve doktor izin verdikten sonra başlanmalıdır. İlk denemeler yumuşak bir yüzeyde, destek alınarak ve kontrollü şekilde yapılmalıdır.
Diz çökme; ibadet, meslek veya günlük yaşam açısından önemliyse bu beklentinin ameliyattan önce cerrahla konuşulması faydalıdır. Ameliyat sonrası rehabilitasyon programına diz çökme eğitiminin eklenmesi, hastanın bu hareketi daha güvenli ve rahat yapmasına yardımcı olabilir.
Bilimsel Dış Kaynaklar
American Academy of Orthopaedic Surgeons – Total Knee Replacement
NHS – Diz Protezi Sonrası İyileşme
Kneeling Ability After Total Knee Replacement – EFORT Open Reviews
