Diz protezi ameliyatı veya kalça protezi ameliyatından önce yapılan doğru hazırlıklar, ameliyat risklerinin azaltılmasına ve hastanın günlük yaşamına daha güvenli dönmesine yardımcı olur. Hazırlık süreci yalnızca kan tetkiklerinden ibaret değildir. Kronik hastalıkların kontrol edilmesi, kullanılan ilaçların düzenlenmesi, kasların güçlendirilmesi ve ev ortamının hazırlanması da bu sürecin önemli parçalarıdır.
Ameliyat Öncesi Doktor Görüşmesinde Neler Konuşulmalıdır?
Ameliyat kararı verildikten sonra uygulanacak protezin türü, ameliyatın kapsamı ve iyileşme süreci hasta ile ayrıntılı olarak görüşülmelidir.
Hastaların ameliyat öncesinde şu konular hakkında bilgi alması yararlıdır:
- Total veya kısmi protez seçeneklerinden hangisinin uygulanacağı
- Ameliyatın yaklaşık süresi
- Kullanılabilecek anestezi yöntemleri
- Hastanede tahmini kalış süresi
- Ameliyat sonrası ağrı kontrolü
- Ayağa kalkma ve yürüme zamanı
- Fizik tedavi ve ev egzersizleri
- İşe, araç kullanmaya ve günlük yaşama dönüş
- Ameliyatın olası riskleri
- Protezin beklenen kullanım süresi
Ameliyatın sağlayabileceği faydalar kadar sınırları da konuşulmalıdır. Protez ameliyatının temel amacı ağrıyı azaltmak ve günlük fonksiyonları iyileştirmektir; ameliyattan sonra eklemin tamamen doğal bir eklem gibi hissedileceği garanti edilemez. AAOS, hastaların ameliyatın neden önerildiğini, beklenen yararlarını, alternatiflerini ve rehabilitasyon sürecini cerrahlarıyla görüşmesini önermektedir. (OrthoInfo)
Genel Sağlık Durumu Nasıl Değerlendirilir?
Ameliyat öncesinde hastanın genel sağlık durumu ve anestezi riski değerlendirilir. Yapılacak incelemeler yaşa, kronik hastalıklara ve kullanılacak anestezi yöntemine göre değişebilir.
Gerekli görülen hastalarda şu tetkikler yapılabilir:
- Kan sayımı ve kansızlık değerlendirmesi
- Kan şekeri ve HbA1c
- Böbrek ve karaciğer fonksiyon testleri
- Pıhtılaşma testleri
- Elektrolit düzeyleri
- EKG
- Akciğer grafisi veya solunum değerlendirmesi
- İdrar ve diğer enfeksiyon incelemeleri
Her hastaya bütün testlerin yapılması gerekmez. Testler hastanın sağlık durumuna ve anestezi değerlendirmesine göre belirlenir. NHS, protez ameliyatı öncesindeki değerlendirmede kan testi, EKG, röntgen veya enfeksiyon araştırması gibi incelemelerin gerekli görülebileceğini belirtmektedir. (nhs.uk)
Kronik Hastalıklar Kontrol Altına Alınmalıdır
Diyabet, yüksek tansiyon, kalp hastalığı, akciğer hastalığı, böbrek yetmezliği veya tiroid bozukluğu bulunan hastaların tedavileri ameliyattan önce yeniden değerlendirilmelidir.
Kontrolsüz kan şekeri yara iyileşmesini zorlaştırabilir ve enfeksiyon riskini artırabilir. Kalp ve akciğer hastalıkları ise anestezi ve ameliyat sonrası dönemde daha yakın takip gerektirebilir.
Aktif enfeksiyon, ateş, idrar yakınması, akıntılı cilt yarası veya ameliyat edilecek bacakta açık yara bulunuyorsa cerrahi ekip bilgilendirilmelidir. Gerekli durumlarda ameliyat, enfeksiyon tedavi edilene kadar ertelenebilir.
Kullanılan İlaçlar Doktora Bildirilmelidir
Hasta reçeteli ilaçlarının yanı sıra reçetesiz ağrı kesicileri, vitaminleri ve bitkisel ürünleri de doktora bildirmelidir.
Özellikle şu ilaçlar önemlidir:
- Kan sulandırıcılar
- Aspirin içeren ilaçlar
- Diyabet ilaçları ve insülin
- Kortizon
- Bazı romatizma ilaçları
- Bitkisel takviyeler
Bazı ilaçların ameliyattan önce geçici olarak bırakılması veya dozunun değiştirilmesi gerekebilir. Ancak kan sulandırıcılar ve diğer düzenli ilaçlar hasta tarafından kendi kararıyla kesilmemelidir. Ameliyat günü hangi ilaçların alınacağı anestezi ve cerrahi ekip tarafından bildirilmelidir. (nhs.uk)
Ameliyat Öncesi Egzersiz Yapılmalı mı?
Hastanın ağrısı izin veriyorsa ameliyat öncesinde kasların mümkün olduğunca güçlü tutulması, ameliyat sonrası ayağa kalkmayı ve yürüme çalışmalarını kolaylaştırabilir. Bu hazırlık süreci “prehabilitasyon” olarak da adlandırılır.
Uygun hastalarda şu egzersizlerden yararlanılabilir:
- Uyluk ön kasını sıkma
- Düz bacak kaldırma
- Topuk kaydırma
- Kalça çevresi kaslarını güçlendirme
- Kontrollü oturup kalkma
- Ayak bileği pompalama
- Kısa ve güvenli yürüyüşler
Egzersizler şiddetli ağrı oluşturacak şekilde yapılmamalıdır. Hastanın ileri kalp hastalığı, denge sorunu veya düşme riski varsa program fizyoterapist tarafından düzenlenmelidir. AAHKS, ameliyat öncesinde yapılan düşük etkili güçlendirme ve dayanıklılık egzersizlerinin hastayı ameliyat sonrası rehabilitasyona hazırlayabileceğini belirtmektedir. (AAHKS)
Kilo, Beslenme ve Sigara Kullanımı
Fazla kilo protez ameliyatına kesin engel değildir. Bununla birlikte obezite; yara iyileşmesi, enfeksiyon ve rehabilitasyonla ilgili riskleri artırabilir. Ameliyattan önce gerçekçi bir kilo kontrolü planı oluşturulabilir.
Yeterli protein, vitamin ve mineral alımı yara iyileşmesi açısından önemlidir. Aşırı ve kontrolsüz diyetler kas kaybına neden olabileceği için önerilmez.
Sigara kullanımı yara iyileşmesini ve akciğer fonksiyonlarını olumsuz etkileyebilir. Ameliyat öncesinde sigaranın bırakılması veya mümkün olduğunca azaltılması önerilir. NHS de protez ameliyatına hazırlanırken sigaranın bırakılması, dengeli beslenme, egzersiz ve kilo kontrolüne dikkat edilmesini önermektedir. (nhs.uk)
Ameliyat Sonrası İçin Ev Nasıl Hazırlanmalıdır?
Hasta taburcu olduktan sonra ilk günlerde yürüteç, koltuk değneği veya baston kullanabilir. Bu nedenle evde düşmeye neden olabilecek engeller önceden kaldırılmalıdır.
Yapılabilecek düzenlemeler şunlardır:
- Kayabilen halı ve paspasları kaldırmak
- Elektrik kablolarını geçiş alanlarından uzaklaştırmak
- Sık kullanılan eşyaları kolay ulaşılabilir yerlere koymak
- Sağlam ve yüksekçe bir sandalye hazırlamak
- Merdiven korkuluklarını kontrol etmek
- Banyoya kaymaz paspas veya duş taburesi yerleştirmek
- Gerekiyorsa yükseltilmiş tuvalet aparatı kullanmak
- Gece geçiş alanlarını yeterince aydınlatmak
İlk günlerde yemek, alışveriş, temizlik ve kişisel bakım için aile desteği gerekebilir. Ulaşım ve hastaneden eve dönüş planı ameliyattan önce yapılmalıdır. AAHKS, evdeki dağınıklığın kaldırılmasını, yemeklerin önceden hazırlanmasını ve iyileşme döneminde destek verecek kişinin planlanmasını önermektedir. (AAHKS)
Ameliyattan Bir Gün Önce Nelere Dikkat Edilmelidir?
Hastanenin açlık ve sıvı tüketimiyle ilgili talimatlarına eksiksiz uyulmalıdır. Aç kalma süresi hastaneye ve anestezi planına göre değişebileceği için genel bilgiler yerine kişiye verilen talimat esas alınmalıdır.
Hastaneye gelirken:
- Kullanılan ilaçların güncel listesi
- Mevcut tetkikler
- Rahat ve bol kıyafetler
- Kapalı ve kaymayan ayakkabı
- Kullanılıyorsa baston veya yürüteç
- Gözlük, işitme cihazı ve kişisel ihtiyaçlar
hazır bulundurulabilir.
Sonuç
Diz ve kalça protezi ameliyatından önce yapılan hazırlıklar, değiştirilebilir risklerin belirlenmesine ve ameliyat sonrası iyileşmenin daha düzenli ilerlemesine yardımcı olur.
Kronik hastalıkların kontrol altına alınması, kansızlık ve enfeksiyonların değerlendirilmesi, kullanılan ilaçların düzenlenmesi, uygun egzersizlerin yapılması ve ev ortamının hazırlanması bu sürecin temel basamaklarıdır.
Her hastanın sağlık durumu farklı olduğu için ameliyat öncesi hazırlık planı da kişiye özel oluşturulmalıdır. Hastanın cerrah, anestezi uzmanı ve gerekli durumlarda diğer branş hekimleriyle iş birliği içinde hareket etmesi, protez ameliyatı sürecinin daha güvenli yönetilmesini sağlar.
