El bileği kırıkları, ortopedi ve travmatoloji pratiğinde en sık görülen kırıklardan biridir. Tıbbi adıyla distal radius kırığı, çocuklarda spor yaralanmaları ve düşmeler, genç erişkinlerde yüksek enerjili travmalar, ileri yaşta ise osteoporoza bağlı basit düşmeler sonrasında gelişebilir.
En sık sorulan soru ise şudur: “El bileği kırığı ameliyat olur mu, yoksa alçı yeterli midir?”
Cevap, kırığın tipine göre değişir. Her el bileği kırığı ameliyat gerektirmez. Stabil ve kaymamış kırıklar alçı ile başarılı şekilde tedavi edilirken, eklem yüzeyine uzanan, çok parçalı veya yer değiştirmiş kırıklarda ameliyat en doğru seçenek olabilir.
El Bileği Kırığı Nedir?
El bileğini oluşturan iki ön kol kemiğinden başparmak tarafındaki kemiğe radius, serçe parmak tarafındaki kemiğe ise ulna adı verilir.
El bileği kırıklarının büyük çoğunluğu radius kemiğinin el bileğine yakın kısmında oluşur. Bu nedenle bu yaralanmalar tıbbi olarak distal radius kırığı olarak adlandırılır.
Bazı hastalarda yalnızca radius kırılırken;
- ulna kemiği,
- eklem yüzeyi,
- bağlar,
- tendonlar,
- sinirler
de yaralanmaya eşlik edebilir.
El Bileği Kırığı Neden Olur?
En sık neden açık el üzerine düşmedir.
Diğer nedenler şunlardır;
- Ev kazaları
- Spor yaralanmaları
- Trafik kazaları
- İş kazaları
- Yüksekten düşme
- Kaygan zeminde düşme
İleri yaşta görülen el bileği kırıkları çoğu zaman osteoporozun ilk belirtisi olabilir.
El Bileği Kırığının Belirtileri
- Şiddetli el bileği ağrısı
- Hızla gelişen şişlik
- Morarma
- El bileğinde şekil bozukluğu
- Eli kullanamama
- Kavrama gücünde kayıp
- Parmak hareketlerinde zorlanma
- Parmaklarda uyuşma
- Bilekte “çatal sırtı” görünümü (Colles kırığında)
Şekil bozukluğu olmaması kırık olmadığı anlamına gelmez.
El Bileği Kırığında İlk Müdahale
Şüpheli kırık varsa;
- El bileği zorlanmamalıdır.
- Saat ve yüzük çıkarılmalıdır.
- Basit bir atel ile hareketsiz hale getirilmelidir.
- Buz uygulanabilir.
- El kalp seviyesinden yukarıda tutulmalıdır.
- En kısa sürede ortopedi uzmanına başvurulmalıdır.
Kırığı evde yerine oturtmaya çalışmak doğru değildir.
El Bileği Kırığı Tanısı
Tanıda ilk tercih röntgen filmidir.
Röntgende;
- kırığın yeri
- kayma miktarı
- parçalanma derecesi
- ekleme uzanıp uzanmadığı
- radius uzunluğu
- eklem açısı
değerlendirilir.
Bilgisayarlı Tomografi (BT) Ne Zaman Gerekir?
BT özellikle;
- eklem içi kırıklarda
- çok parçalı kırıklarda
- Barton kırığında
- ameliyat planlanacak hastalarda
tedaviyi değiştirecek önemli bilgiler verir.
Eklem içine uzanan kırıklarda BT çekilmesi cerrahi planlamayı önemli ölçüde kolaylaştırır.
MR Gerekir mi?
MR rutin değildir.
Şu durumlarda tercih edilir;
- bağ yaralanması
- TFCC yaralanması
- tendon hasarı
- gizli kırık
- uzun süren ağrı
El Bileği Kırığı Türleri
Colles Kırığı
En sık görülen distal radius kırığıdır.
Kırık parçası el sırtına doğru yer değiştirir.
Smith Kırığı
Colles kırığının tersidir.
Kırık avuç içine doğru kayar.
Barton Kırığı
Eklem yüzeyini ilgilendiren kırıktır.
Çoğu zaman ameliyat gerekir.
Chauffeur Kırığı
Radiusun stiloid çıkıntısını etkileyen özel kırık tipidir.
El Bileği Kırığı Tedavisi
Tedavi iki ana gruba ayrılır.
1. Alçı ile Tedavi
Aşağıdaki kırıklarda uygulanabilir;
- kaymamış
- stabil
- eklemi bozmayan
- yerine oturtulduktan sonra pozisyonunu koruyan kırıklar
Genellikle;
- yaklaşık 4 hafta alçı,
- ardından 1-2 hafta çıkarılabilir el bileği ateli (splint)
kullanılır.
Ancak alçı süresi her hastada aynı değildir. Çocuklarda daha kısa, ileri yaşta veya bazı kırıklarda daha uzun olabilir.
Alçı çıkarıldıktan sonra hastanın kontrollü olarak el bileğini kullanmasına başlanır.
Bazı hastalarda fizik tedavi gerekebilir.
El Bileği Kırığı Ameliyatı Kimlere Gerekir?
Her kırık ameliyat edilmez.
Aşağıdaki durumlarda cerrahi daha doğru bir seçenek olabilir;
- Çok parçalı kırık
- Belirgin kayma
- Eklem içi kırık
- Radius uzunluğunun kaybolması
- Açısal bozukluk
- Açık kırık
- Her iki ön kol kemiğinin kırılması
- Alçı içinde tekrar kayan kırık
- Genç ve aktif hastalarda anatomik dizilimin korunmasının önemli olduğu durumlar
Amaç kemiği düzeltmek kadar, el bileğinin normal hareketini korumaktır.
El Bileği Kırığı Ameliyatı Nasıl Yapılır?
En sık uygulanan yöntem;
kilitli titanyum plak ve vida tespitidir.
Bazı özel kırıklarda;
- K telleri
- eksternal fiksatör
- dorsal plak
- kombine yöntemler
tercih edilebilir.
Ameliyat sırasında kırık parçaları anatomik olarak düzeltilir ve plak ile sabitlenir.
El Bileği Ameliyatından Sonra Alçı Gerekir mi?
Birçok hastada kısa süreli koruyucu atel veya alçı uygulanır.
Genellikle yaklaşık 2 hafta sonra;
- pansuman yapılır,
- dikişler alınır,
- el bileği hareketlerine başlanır.
Plak kemiğe yeterli stabilite sağladığı için uzun süre alçı kullanılması çoğu hastada gerekmez.
El Bileği Ameliyatında Takılan Platinler Çıkarılır mı?
Hastaların en çok merak ettiği konulardan biri budur.
El bileği kırığında kullanılan plak ve vidalar halk arasında “platin” olarak bilinse de, günümüzde bunların büyük bölümü titanyum alaşımından üretilmektedir.
Titanyum;
- vücutla yüksek uyumluluğa sahiptir,
- alerjik reaksiyon oluşturma olasılığı düşüktür,
- uzun yıllar güvenle vücutta kalabilir.
Bu nedenle plakların rutin olarak çıkarılması gerekmez.
Hastada;
- tendon tahrişi,
- implantın rahatsızlık vermesi,
- enfeksiyon,
- hareket kısıtlılığı,
- nadir implant problemleri
gelişmediği sürece plak ve vidalar ömür boyu vücutta kalabilir.
Platin çıkarılması gerekiyorsa bu ayrı bir ameliyattır ve ancak kırığın tamamen kaynadığı doğrulandıktan sonra planlanır.
El Bileği Kırığı Ne Kadar Sürede Kaynar?
Kemik kaynaması çoğu erişkinde yaklaşık 6 hafta içinde başlar ve büyük oranda tamamlanır.
Ancak;
- yaş,
- sigara kullanımı,
- diyabet,
- osteoporoz,
- kırığın tipi
iyileşme süresini etkileyebilir.
Tam güç kazanılması ise çoğu hastada 3-6 ay sürebilir.
El Bileği Kırığında Fizik Tedavi
Alçı veya ameliyat sonrasında görülebilecek;
- sertlik,
- hareket kısıtlılığı,
- kas zayıflığı
için fizik tedavi gerekebilir.
Tedavide;
- hareket açıklığı egzersizleri,
- kavrama egzersizleri,
- kuvvetlendirme,
- ince motor beceri çalışmaları
uygulanır.
El Bileği Kırığında Ne Zaman Ağırlık Kaldırılır?
Bu süre kırığın tipine göre değişir.
Kontrol röntgenlerinde yeterli kaynama görüldüğünde hafif günlük aktiviteler artırılır.
Çoğu hastada yaklaşık 6. haftadan sonra daha ağır kaldırmaya kademeli olarak izin verilebilir. Ancak bu süre ameliyatın şekline, kemik kalitesine ve kırığın iyileşmesine göre değişebilir.
El Bileği Kırığının Komplikasyonları
Tedavi edilmez veya yanlış kaynarsa;
- yanlış kaynama (malunion)
- kaynamama (nonunion)
- el bileğinde sertlik
- kavrama gücü kaybı
- tendon sorunları
- karpal tünel sendromu
- kompleks bölgesel ağrı sendromu (CRPS)
- erken kireçlenme
gelişebilir.
Özellikle eklem içi kırıklarda anatomik dizilimin korunması uzun dönem sonuçlar açısından önemlidir.
Bursa’da El Bileği Kırığı Tedavisi
El bileği kırığında doğru tedavi seçimi; yalnızca kırığın varlığına değil, kırığın tipi, parçalanma derecesi, eklem yüzeyinin durumu, hastanın yaşı, mesleği ve günlük yaşam beklentilerine göre yapılmalıdır.
Basit ve stabil kırıklar alçı ile başarılı şekilde tedavi edilirken, eklem yüzeyini bozan veya belirgin kaymış kırıklarda anatomik düzeltme ve uygun cerrahi tedavi, el bileğinin uzun dönem fonksiyonlarının korunması açısından büyük önem taşır.
Sonuç
El bileği kırıkları doğru tedavi edildiğinde büyük oranda başarılı şekilde iyileşir. Ancak tedavide amaç yalnızca kemiğin kaynaması değil; el bileğinin hareket açıklığını, kavrama gücünü ve günlük yaşam fonksiyonlarını en üst düzeyde geri kazandırmaktır.
Bu nedenle el bileği kırığında erken değerlendirme, doğru görüntüleme yöntemlerinin kullanılması ve kırığın tipine uygun tedavinin seçilmesi başarılı sonuçların temelini oluşturur.
