Elde veya el bileğinde fark edilen her şişlik kanser anlamına gelmez. El ve el bileği kitlelerinin büyük bölümü iyi huyludur. Bununla birlikte küçük bir kitle bile tendonlara, sinirlere, damarlara veya eklemlere yakın yerleştiğinde ağrıya, uyuşmaya ve hareket kaybına neden olabilir.
El tümörleri; kemik, kıkırdak, tendon kılıfı, sinir, yağ dokusu, damar veya diğer yumuşak dokulardan kaynaklanabilir. Bazı kitleler gerçek tümör değil, ganglion kisti gibi tümör benzeri oluşumlardır.
Elde yeni ortaya çıkan, giderek büyüyen veya ağrıya neden olan bir kitle yalnızca dış görünüşüne bakılarak değerlendirilmemelidir. Doğru tanı için kitlenin yeri, kıvamı, büyüme hızı, sinirlerle ilişkisi ve görüntüleme bulguları birlikte incelenmelidir.
El Tümörü Nedir?
Tümör kelimesi, dokuda gelişen anormal bir büyümeyi ifade eder. Bu ifade tek başına kitlenin kötü huylu veya kanser olduğu anlamına gelmez.
El ve el bileğindeki kitleler genel olarak üç grupta değerlendirilebilir:
- İyi huylu yumuşak doku tümörleri
- İyi huylu veya kötü huylu kemik tümörleri
- Ganglion kisti gibi tümör benzeri oluşumlar
El tümörlerinin büyük çoğunluğu iyi huyludur. Ancak nadir görülen kötü huylu tümörler de başlangıçta ağrısız ve küçük bir şişlik şeklinde ortaya çıkabilir. Bu nedenle yalnızca ağrı bulunmamasına güvenilmemelidir.
El Tümörlerinin Belirtileri Nelerdir?
El tümörlerinde en sık görülen bulgu, el veya el bileğinde fark edilen kitledir. Kitle uzun süre aynı boyutta kalabileceği gibi zaman içinde yavaş veya hızlı şekilde büyüyebilir.
Görülebilecek belirtiler şunlardır:
- Elde veya el bileğinde ele gelen şişlik
- Parmakta sert veya hareketli bir kitle
- Kitle üzerine basmakla ağrı
- Gece veya istirahatte devam eden ağrı
- Parmak veya el bileği hareketlerinde kısıtlılık
- Tendon hareketi sırasında takılma
- Uyuşma, karıncalanma veya elektriklenme
- El kaslarında güçsüzlük
- Tırnakta şekil veya renk değişikliği
- Travma olmadan gelişen kemik kırığı
- Kitlenin üzerindeki ciltte yara veya kanama
Küçük ve iyi huylu bir kitle bile parmak sinirine veya tendonuna yakınsa belirgin şikâyet oluşturabilir. Buna karşılık bazı kötü huylu kitleler başlangıçta ağrısız olabilir.
Hangi El Kitleleri Daha Ayrıntılı İncelenmelidir?
Aşağıdaki bulgulardan biri varsa ayrıntılı değerlendirme geciktirilmemelidir:
- Kitlenin giderek büyümesi
- Kısa sürede belirgin boyut değişikliği
- Sert, düzensiz veya çevre dokulara yapışık olması
- İstirahatte veya gece devam eden ağrı
- Uyuşma ya da kas gücü kaybı
- Tırnak altında renk değişikliği veya kanama
- Daha önce çıkarılmış kitlenin tekrar oluşması
- Röntgende kemikte erime veya korteks hasarı
- Açıklanamayan şişlik ve hareket kaybı
Bu belirtiler kesin olarak kanser anlamına gelmez. Ancak kitlenin yalnızca gözlemle geçiştirilmemesi gerektiğini gösterir.
El ve El Bileğinde En Sık Görülen Kitleler
Ganglion Kisti
Ganglion kisti, el ve el bileğinde en sık karşılaşılan kitlelerden biridir. Gerçek bir tümörden çok, eklem kapsülü veya tendon kılıfıyla ilişkili, jel kıvamında sıvı içeren kistik bir oluşumdur.
En sık el bileğinin sırt tarafında görülür. Ancak el bileğinin avuç içi tarafında, parmak köklerinde veya parmak eklemleri çevresinde de oluşabilir.
Ganglion kisti:
- Zaman zaman büyüyüp küçülebilir.
- Hareketle ağrı yapabilir.
- Bazen kendiliğinden kaybolabilir.
- Sinire baskı yaparsa uyuşma oluşturabilir.
- Tedavi sonrasında yeniden gelişebilir.
Ağrısız ve küçük ganglion kistleri izlenebilir. Ağrı, sinir basısı veya hareket kısıtlılığı varsa aspirasyon ya da cerrahi çıkarma değerlendirilebilir.
Ayrıntılı bilgi için ganglion ve el bileği kisti tedavisi başlıklı yazı incelenebilir.
Tendon Kılıfının Dev Hücreli Tümörü
Tendon kılıfının dev hücreli tümörü, gangliondan sonra elde sık görülen iyi huylu katı kitlelerden biridir. Güncel adıyla lokalize tenosinovyal dev hücreli tümör olarak da adlandırılır.
Genellikle parmakların avuç içi tarafında, sert ve yavaş büyüyen bir şişlik şeklinde fark edilir. Çoğu zaman ağrısızdır. Tendona veya ekleme yakın olduğunda hareket sırasında rahatsızlık ve kısıtlılık oluşturabilir.
Tedavide kitle, çevresindeki tendon ve sinir yapıları korunarak tamamen çıkarılır. Bu tümörlerde yeniden oluşma ihtimali bulunduğu için cerrahi sırasında kitlenin uzantılarının dikkatle temizlenmesi önemlidir.
Enkondrom
Enkondrom, kemiğin içinde gelişen iyi huylu bir kıkırdak tümörüdür. Elin küçük kemiklerinde en sık görülen iyi huylu kemik tümörlerinden biridir.
Enkondromlar bazen başka bir nedenle çekilen röntgende tesadüfen fark edilir. Kemiği zayıflattığında hafif bir travmayla patolojik kırığa neden olabilir. Bu durumda hasta kitleyi değil, kırığa bağlı ani ağrı ve şişliği fark edebilir.
Küçük ve şikâyet oluşturmayan enkondromlar takip edilebilir. Ağrıya, kemik zayıflığına veya kırığa neden olan lezyonlarda küretaj ve oluşan boşluğun kemik grefti ya da uygun bir dolgu materyaliyle desteklenmesi değerlendirilebilir.
Enkondrom hakkında ayrıntılı bilgi için iyi huylu kemik ve kıkırdak tümörleri yazısı incelenebilir.
Epidermal İnklüzyon Kisti
Epidermal inklüzyon kisti, cilt altına yerleşen ve keratin içeren iyi huylu bir kisttir. Bazen daha önce geçirilmiş kesici-delici yaralanma veya cilde saplanan bir yabancı cisim sonrasında gelişebilir.
Genellikle sert, yuvarlak ve yavaş büyüyen bir kitle şeklindedir. Enfekte olduğunda kızarıklık, hassasiyet ve akıntı görülebilir. Şikâyet oluşturan kistler kapsülüyle birlikte çıkarılabilir.
Lipom
Lipom, yağ dokusundan gelişen iyi huylu bir tümördür. Genellikle yumuşak, hareketli ve ağrısızdır.
El bölgesinde sınırlı alan nedeniyle büyük lipomlar sinire, tendona veya damara baskı yapabilir. Derin yerleşimli veya atipik görünümlü yağ dokusu kitlelerinde MR incelemesi gerekebilir.
Schwannom ve Diğer Sinir Kılıfı Tümörleri
Schwannom, siniri çevreleyen Schwann hücrelerinden gelişen ve çoğunlukla iyi huylu olan bir sinir kılıfı tümörüdür.
Kitle üzerine basıldığında parmağa doğru elektrik çarpması hissi, uyuşma veya ağrı oluşabilir. Büyük kitlelerde kas güçsüzlüğü görülebilir.
Cerrahi tedavide temel amaç, tümörü çıkarırken sağlam sinir liflerini korumaktır. Sinirle ilişkili kitlelerde cerrahi öncesi MR ve gerektiğinde sinir iletim testleri kullanılabilir.
Ayrıntılı bilgi için schwannom ve sinir kılıfı tümörü tedavisi sayfası incelenebilir.
Damar Kaynaklı Kitleler
Venöz malformasyonlar ve diğer damar kaynaklı lezyonlar elde mavi-mor renkli, yumuşak ve basmakla küçülebilen şişliklere neden olabilir. El aşağı sarkıtıldığında kitle belirginleşebilir.
Bu lezyonlarda Doppler ultrason ve MR, damar yapısını ve kitlenin yayılımını değerlendirmek için kullanılabilir. Tedavi; takip, skleroterapi veya cerrahi şeklinde planlanabilir.
Glomus Tümörü
Glomus tümörü çoğunlukla tırnak altında gelişen küçük, iyi huylu bir tümördür. Boyutu çok küçük olmasına rağmen şiddetli ağrıya neden olabilir.
Soğukla artan ağrı, noktasal hassasiyet ve tırnak altında renk değişikliği tipik bulgulardır. Tedavide tümör cerrahi olarak çıkarılır.
Kötü Huylu El Tümörleri
El ve el bileğinde kötü huylu tümörler nadirdir. Ancak yumuşak doku sarkomları, cilt tümörleri, kondrosarkom ve çok daha nadiren osteosarkom gibi malign tümörler görülebilir.
El kemiklerinde kötü huylu bir kıkırdak tümörü açısından özellikle şu bulgular önemlidir:
- Giderek artan ağrı
- İleri yaşta yeni başlayan kemik lezyonu
- Kemik korteksinde yıkım
- Yumuşak dokuya uzanım
- Hızlı büyüme
- Daha önce takip edilen lezyonda belirgin değişiklik
Kötü huylu bir tümörden şüphelenildiğinde, kitle doğrudan ve plansız şekilde çıkarılmamalıdır. Biyopsinin yeri ve yönü, daha sonra yapılabilecek kesin tümör ameliyatı dikkate alınarak planlanmalıdır.
El ve diğer bölgelerdeki kemik ve yumuşak doku tümörleri hakkında kemik ve yumuşak doku tümörleri sayfasından bilgi alınabilir.
El Tümörlerinde Tanı Nasıl Konulur?
Tanı süreci fizik muayeneyle başlar. Kitlenin büyüklüğü, hareketliliği, sertliği, ciltle ilişkisi ve sinir ya da tendonlarla bağlantısı değerlendirilir.
Röntgen
Röntgen, kemik içindeki lezyonları ve yumuşak doku kitlesinin kemikte oluşturduğu değişiklikleri gösterebilir. Enkondrom, kemik kisti ve bazı kötü huylu kemik tümörlerinde ilk görüntüleme yöntemidir.
Ultrason
Ultrason, kitlenin sıvı içerikli mi yoksa katı mı olduğunu göstermeye yardımcı olur. Ganglion kisti, tendon kılıfı kitleleri ve damar yapıları ultrasonla değerlendirilebilir.
Manyetik Rezonans Görüntüleme
MR; yumuşak doku tümörünün boyutunu, iç yapısını ve sinir, tendon, damar, kemik ve eklemlerle ilişkisini ayrıntılı gösterir.
Her küçük ganglion kisti için MR gerekmez. Ancak derin, katı, büyüyen veya tanısı belirsiz kitlelerde önemlidir.
Biyopsi
Her el kitlesine biyopsi yapılmaz. Tipik ve küçük bazı iyi huylu kitleler doğrudan tamamen çıkarılarak patolojik incelemeye gönderilebilir.
Büyük, derin, atipik veya kötü huylu olma ihtimali bulunan kitlelerde biyopsi, kesin cerrahi tedavi planlanmadan önce yapılabilir. Biyopsi hattı rastgele seçilmemeli; gelecekteki tümör ameliyatında bu hattın da çıkarılabileceği şekilde planlanmalıdır.
El Tümörlerinin Tedavisi
Tedavi kitlenin türüne, büyüklüğüne, yerine, büyüme hızına ve hastanın şikâyetlerine göre değişir.
Takip
Tanısı iyi huylu olduğu düşünülen, küçük, ağrısız ve büyümeyen kitleler düzenli aralıklarla izlenebilir.
Aspirasyon
Ganglion kistlerinde iğneyle sıvı boşaltılması uygulanabilir. Ancak kistin eklemle bağlantısı devam ettiği için yeniden oluşma ihtimali vardır.
Katı kitlelere tanı konulmadan aspirasyon yapılması uygun değildir.
Cerrahi çıkarma
Ağrıya, büyümeye, sinir basısına veya hareket kaybına neden olan iyi huylu kitleler cerrahi olarak çıkarılabilir.
Cerrahide yalnız kitlenin çıkarılması değil; tendonların, damarların, sinirlerin ve eklem hareketlerinin korunması da önemlidir. Çıkarılan dokunun patolojik incelemeye gönderilmesi kesin tanıyı sağlar.
Kötü huylu tümörlerin tedavisi
Kötü huylu el tümörlerinde tedavi, tümörün türüne ve yayılımına göre planlanır. Geniş cerrahi çıkarma, rekonstrüksiyon, radyoterapi veya bazı tümörlerde kemoterapi gerekebilir.
Elin küçük anatomik yapısı nedeniyle tedavi; tümör kontrolü ile el fonksiyonunun mümkün olduğunca korunmasını birlikte hedeflemelidir.
El Tümörü Ameliyatından Sonra İyileşme
İyileşme süreci kitlenin bulunduğu bölgeye ve cerrahi işlemin kapsamına göre değişir.
Küçük ve yüzeysel kitlelerden sonra günlük kullanıma kısa sürede dönülebilir. Tendon, sinir veya kemiğe yakın geniş kitlelerde daha uzun süreli iyileşme ve el terapisi gerekebilir.
Ameliyat sonrasında:
- Elin yüksekte tutulması
- Yara bakımına dikkat edilmesi
- Önerilen parmak egzersizlerinin yapılması
- Ağır kavrama ve yük taşımadan kaçınılması
- Patoloji sonucunun değerlendirilmesi
- Gerekirse düzenli tümör takibi
önemlidir.
Sık Sorulan Sorular
Elde çıkan her kitle kanser midir?
Hayır. El ve el bileği kitlelerinin büyük çoğunluğu iyi huyludur. Ancak muayene ve gerektiğinde görüntüleme yapılmadan kesin ayrım yapılamaz.
El tümörü ağrı yapar mı?
Bazı kitleler ağrısızdır. Sinir basısı, tendon ilişkisi, kemik zayıflığı veya hızlı büyüme varsa ağrı gelişebilir.
Ganglion kisti tümör müdür?
Ganglion, gerçek bir tümörden çok eklem veya tendon kılıfıyla ilişkili kistik bir oluşumdur.
El tümörüne biyopsi yapılır mı?
Her kitleye biyopsi gerekmez. Şüpheli, derin veya büyük kitlelerde biyopsinin deneyimli bir ekip tarafından planlanması önemlidir.
İyi huylu el tümörü tekrarlar mı?
Bazı iyi huylu tümörler yeniden oluşabilir. Özellikle ganglion kisti ve tendon kılıfının dev hücreli tümöründe nüks görülebilir.
Elde kitle varsa ne zaman doktora başvurulmalıdır?
Kitle büyüyorsa, ağrı yapıyorsa, sertleşiyorsa, hareketi kısıtlıyorsa veya uyuşmaya neden oluyorsa değerlendirme geciktirilmemelidir.
Bursa’da El Tümörleri Tedavisi
Elde bulunan her kitle kötü huylu değildir; ancak yalnız görünümüne bakılarak da güvenli şekilde sınıflandırılamaz. Özellikle büyüyen, sert, ağrılı veya sinir bulgularına neden olan kitlelerde doğru görüntüleme ve cerrahi planlama önemlidir.
Prof. Dr. Hanifi Üçpunar olarak yaklaşımım; el kitlesinin kemik, tendon, sinir, eklem veya yumuşak dokuyla ilişkisini belirlemek, gereksiz girişimlerden kaçınmak ve cerrahi gereken hastalarda el fonksiyonunu koruyan bir tedavi planı oluşturmaktır.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Kesin tanı ve tedavi için muayene, görüntüleme ve gerektiğinde patolojik inceleme gerekir.
