Kalça Avasküler Nekroz – Kalça Kemiği Çürümesi Bursa

⚫ Kalça Kemiği Avasküler Nekrozu (AVN)
Kalça kemiğinin ölmesi – osteonekroz

Kalçanın avasküler nekrozu (AVN) olarak bilinen kalça osteonekrozu, femur başının kanlanmasının bozulması sonucu ölmesidir. AVN erkeklerde kadınlara göre daha sık görülür. Tipik olarak kalça çevresinde sinsi başlayan ağrı olarak ortaya çıkar.

⚫ COVID-19 ve Kalça Kemiği Çürümesi İlişkisi

Korona virüs 2 (SARS-CoV-2) (COVID-19) enfeksiyonuna bağlı ikincil gelişen sağlık problemleri hala keşfedilmekte ve bilim dünyası tarafından çalışılmaktadır. Kas-iskelet sistemini de içeren birçok sistemik hastalık hem enfeksiyonun kendisine hem de tedavisinde kullanılan ilaçlara ikincil olarak ortaya çıkmakta ve polikliniklerde karşılaşmaktayız.

Bunlardan biri de kalça kemiği çürümesi olarak tarif edebileceğimiz “Kalça Avasküler Nekrozu” (AVN)’dur. Virüsün kendisinin yanında bu kemik çürümesinin diğer bir sebebi de enfeksiyon sırasında hastaların kullandığı ve tedavide çok başarılı olan steroidlerdir. Neredeyse hastalığın seyrini tamamen değiştiren bu ilaçlar maalesef bazı yan etkilere sahiptir. Bunlardan biri de kemik çürümesidir. Bu kemik çürümesinin en sık görüldüğü yer de kalça eklemidir. Bu yazımda sık görülmesinden ötürü kalça kemiği ölümü anlamına gelen kalça avasküler nekrozundan bahsedeceğim.

İlgili sayfa:
COVID-19 Sonrası Gelişen Femur Başı Avasküler Nekrozu Tedavisi

⚫ COVID-19 AVN’ye Nasıl Yol Açabilir?

Sistemik inflamasyon, COVID-19 hastalarında kemik ve eklem dokusunun fizyolojisini olumsuz etkileyebilir. COVID-19 tarafından ortaya çıkması sağlanan sitokinler arasında CXCL10, IL-17 ve TNF-alfa vardır ve bunlar osteoblastların (kemik oluşturan hücre) çoğalmasını ve farklılaşmasını azaltırlar.

Ek olarak, COVID-19 hastalarında hiper pıhtılaşmaya katkıda bulunabilen IL-1b, IL-6 ve IL-8 gibi proinflamatuar proteinlerde ortaya çıkar. Hiper pıhtılaşma, lökosit agregasyonu ve vaskülit kombinasyonu, kemiğin kan damarlarındaki kan akışını bozabilir ve kemik nekrozu gelişimine katkıda bulunabilir.

⚠️ Özet olarak kemik çürümesi sosyal medyada sıkça söylendiği gibi sadece tedavi sırasında verilen steroidlere bağlanmamalıdır.

⚫ Kalça Avasküler Nekrozunun Diğer Sebepleri

Sebepleri:

• Travma
• Kan hastalıkları (lösemi, lenfoma)
• İdiyopatik
• Orak hücre hastalığı
• Alkolizm
• Steroidler / Kortizon
• Sistemik lupus eritematozus (SLE)
• Organ nakil hastası olmak
• Viral enfeksiyonlar (CMV, hepatit, HIV, kızamıkçık, suçiçeği)
• Romatizmal eklem iltihabı
• Radyasyon tedavisi

COVID-19 enfeksiyonu nedeniyle muhtemelen steroid kullanımına bağlı sık görülmeye başlanmıştır. Tipik olarak 35 ila 50 yaşında görülür. Genelde her iki kalça da etkilenir.

⚫ Kalça AVN Nasıl Gelişir?

Doğrudan nedeni bilinmeyen ancak muhtemelen daha önce belirtilen risk faktörlerinden kaynaklanan AVN, damar içi pıhtılaşmadan kaynaklanır. Toplar damarlardaki pıhtılar arteriyel yani temiz kan taşıyan damarların tıkanmasına yol açar.

Arteriyel tıkanma, kemik içindeki basıncın artmasına neden olur ve bu da sonuçta femur başına kan akışının azalmasına ve sonunda hücrelerin ölümüne yol açar. Hücrelerin ölümünü onarım süreci takip eder ancak müdahale edilmezse bu çoğu zaman yetersiz kalır ve eklem yüzeyinin çökmesine ve artritik değişikliklere yani kireçlenmeye sebep olur.

⚫ Belirtiler

Tipik olarak ağrı;

• Oturur pozisyondan ayağa kalkma
• Merdiven çıkma
• Eğimli yolda yürüme

ile artar.

Ağrı, kalça önünde veya kasıkta daha belirgin olma eğilimindedir.

⚫ Tedavi

Tedavi seçenekleri ameliyatsız ve ameliyatlı kategorilere ayrılabilir.

⚫ Ameliyatsız Tedavi (Evre 0–2)

Bisfosfonatlar, kan sulandırıcılar ve vitaminler daha çok osteoporoz tedavisinde kullanılan ilaçlardır. Büyük ölçüde eklemde çökme olmayan hastalara verilir. Etkisi femur başının %10’dan daha az tutulumu olan küçük lezyonlarla sınırlıdır.

⚫ Ameliyat Seçenekleri

Kök hücre enjeksiyonu ile core dekompresyon ameliyatı – Osteoplasty 
Vaskülarize serbest fibula greftleme
Kalça protezi

Core dekompresyon ameliyatı geleneksel olarak femur başının eklem yüzeyindeki çökme öncesi aşamalarda tercih edilen tedavi olmuştur. Femur başındaki basınç artışını azaltarak kan akışında düzelme sağlanması amaçlanır.

Kalça protezi ise ileri evre hastalarda en güvenilir seçeneklerden biridir. Ağrının geçmesi ve fonksiyonların geri kazanılması açısından başarılı sonuçlar verir.

⚫ Sık Sorulan Sorular

❓ Core dekompresyon ameliyatı nedir?
Kemikte küçük delikler açılarak basınç azaltılır ve kan akışı artırılmaya çalışılır. Açılan kanallar üzerinden kök hücre uygulaması yapılabilir.

❓ İlaç tedavisi faydalı mı?
Bilimsel olarak kesin fayda gösterilmemiştir ancak destek amaçlı bifosfonatlar, kan sulandırıcılar, multivitaminler ve ağrı kesiciler kullanılabilir.

❓ Tedavi edilmezse ne olur?
Kemikte çökme ve kalça ekleminde kireçlenme gelişebilir. İleri evrede altın standart tedavi kalça protezidir.

❓ AVN nasıl teşhis edilir?
Röntgen, MR ve kemik sintigrafisi kullanılabilir. MR erken evrede daha faydalıdır.

❓ Kalça protezi AVN’yi tamamen tedavi eder mi?
Evet. Nekrotik kemiğin çıkarılması nedeniyle total kalça protezi AVN için nihai tedavidir.

❓ AVN kendi kendine iyileşebilir mi?
Nadir vakalarda mümkündür ancak düzenli takip gerekir.

❓ AVN ne kadar hızlı ilerler?
İlerleme hızı nedene, MR bulgularına ve kemik çürümesinin derecesine göre değişir.

❓ Genç hastalarda kalça protezi yapılır mı?
Gerekli durumlarda yapılabilir. Özellikle ağrı ve fonksiyon kaybı ciddi hale geldiyse cerrahi düşünülebilir.