Kalça veya kasık bölgesinde sinsi başlayan, yürürken ve merdiven çıkarken artan ağrı; femur başının kan dolaşımının bozulmasına bağlı gelişen kalça kemiği çürümesinin belirtisi olabilir. Tıbbi adı femur başı avasküler nekrozu veya osteonekroz olan bu hastalık, erken dönemde teşhis edilmediğinde kalça eklemini oluşturan kemiğin çökmesine ve ileri derecede kireçlenmesine neden olabilir.

Kalça kemiği çürümesi ifadesi hastalığın daha kolay anlaşılması için kullanılmaktadır. Burada mikrop veya enfeksiyona bağlı gerçek bir çürüme söz konusu değildir. Temel problem, uyluk kemiğinin kalça eklemine katılan yuvarlak baş kısmının yeterince kanlanamaması ve kemik hücrelerinin canlılığını kaybetmesidir.

Kalça avasküler nekrozu özellikle genç ve orta yaşlı erişkinlerde görülebilir. Hastalığın erken evresinde femur başı henüz çökmemişse eklemi koruyucu tedaviler uygulanabilir. Femur başında çökme ve kalça kireçlenmesi geliştikten sonra ise total kalça protezi daha güvenilir bir tedavi seçeneği hâline gelebilir.

Kalça Kemiği Çürümesi Nedir?

Kalça kemiği çürümesi, femur başına ulaşan kan akımının azalması veya kesintiye uğraması sonucunda kemik dokusunun canlılığını kaybetmesidir. Hastalık tıp literatüründe şu isimlerle de ifade edilir:

• Femur başı avasküler nekrozu
• Femur başı osteonekrozu
• Kalça avasküler nekrozu
• Aseptik nekroz
• İskemik kemik nekrozu
• Femur başı nekrozu

Femur başı, vücut ağırlığını taşıyan ve kalçanın hareket etmesini sağlayan önemli bir yapıdır. Kanlanması bozulan kemik bölgesi zamanla mekanik dayanıklılığını kaybedebilir. Vücut ölü kemiği temizleyip yeniden oluşturmaya çalışırken kemik geçici olarak daha zayıf hâle gelir.

Zayıflayan femur başı günlük yükler altında dayanamazsa eklem yüzeyinin hemen altında kırık gelişebilir. Subkondral kırık adı verilen bu durumun ardından femur başının yuvarlak şekli bozulmaya ve çökmeye başlayabilir. Femur başında çökme meydana geldiğinde eklem kıkırdağı da zarar görür ve kalçada ikincil kireçlenme gelişebilir.

Bu nedenle kalça kemiği çürümesinde en önemli konu, hastalığın femur başında çökme gelişmeden önce teşhis edilmesidir.

Kalça Kemiği Çürümesi Kimlerde Görülür?

Kalça avasküler nekrozu her yaşta görülebilmekle birlikte daha çok genç ve orta yaş grubundaki erişkinleri etkiler. Erkeklerde kadınlardan daha sık görülebilir. Hastalık tek kalçada başlayabileceği gibi her iki kalçayı birlikte de etkileyebilir.

Özellikle travmaya bağlı olmayan kalça kemiği çürümesinde iki taraflı tutulum önemlidir. Bir kalçada avasküler nekroz saptandığında, diğer kalçada ağrı bulunmasa bile karşı tarafın da MR ile değerlendirilmesi gerekebilir.

Bazı hastalarda kortizon kullanımı, alkol tüketimi, travma veya sistemik hastalık gibi belirgin bir neden bulunabilir. Ayrıntılı değerlendirmeye rağmen neden belirlenemeyen durumlar ise idiyopatik avasküler nekroz olarak adlandırılır.

Kalça Kemiği Çürümesinin Nedenleri

Kalça kemiği çürümesi tek bir nedenle ortaya çıkmaz. Femur başındaki küçük damarların zarar görmesi, kanın pıhtılaşma eğiliminin artması, kemik içi basıncın yükselmesi, kemik iliğindeki yağ hücrelerinin büyümesi ve kemik onarım mekanizmalarının bozulması hastalığın gelişiminde rol oynayabilir.

Kalça avasküler nekrozunun başlıca nedenleri ve risk faktörleri şunlardır:

Kortizon ve Steroid Kullanımı

Yüksek dozda veya uzun süre kullanılan kortikosteroidler, travmaya bağlı olmayan femur başı avasküler nekrozunun en önemli nedenlerinden biridir.

Kortizon tedavisi:

• Kemik iliğindeki yağ hücrelerinin büyümesine
• Yağ metabolizmasının değişmesine
• Küçük damarların sıkışmasına
• Damar içinde mikropıhtı oluşmasına
• Kemik hücrelerinin yaşam döngüsünün bozulmasına
• Kemik içi basıncın artmasına

katkıda bulunabilir.

Kalça kemiği çürümesi riski yalnızca günlük kortizon dozuna bağlı değildir. Kullanılan toplam doz, tedavinin süresi, yüksek dozların hangi aralıklarla verildiği, eşlik eden hastalıklar ve kişinin bireysel yatkınlığı da önemlidir.

Her kortizon kullanan hastada avasküler nekroz gelişmez. Buna karşılık yatkın kişilerde daha kısa süreli veya daha düşük dozlu kullanımlar sonrasında da hastalık görülebilir.

Kortizon bazı hastalıklarda hayat kurtarıcı ve vazgeçilmez bir tedavidir. Bu nedenle gerekli bir kortizon tedavisi, kalça kemiği çürümesi korkusuyla hekime danışılmadan kesilmemelidir.

Yoğun Alkol Kullanımı

Uzun süreli ve yoğun alkol tüketimi, kalça kemiği çürümesinin önemli nedenlerinden biridir. Alkol kullanımı yağ metabolizmasını, kemik iliği hücrelerini ve küçük damar dolaşımını olumsuz etkileyebilir.

Yoğun alkol tüketiminin devam etmesi, erken evrede uygulanan eklem koruyucu tedavilerin başarısını da azaltabilir. AVN tanısı konulan hastaların alkol kullanımını bırakması veya önemli ölçüde sınırlandırması gerekir.

Kalça Travmaları

Femur boynu kırıkları ve kalça çıkıkları, femur başını besleyen damarların doğrudan zarar görmesine neden olabilir. Travmaya bağlı kalça kemiği çürümesi, yaralanmadan hemen sonra ortaya çıkmayabilir; aylar veya yıllar içinde gelişebilir.

Kalça çıkığı sonrasında eklemin uzun süre çıkık kalması damar hasarı riskini artırabilir. Bu nedenle travmatik kalça çıkıkları acil olarak yerine konulmalıdır.

Femur boynu kırığı geçiren hastalarda kırığın tipi, yer değiştirme miktarı, hastanın yaşı ve uygulanan tedavi femur başı dolaşımını etkileyebilir.

Orak Hücre Hastalığı

Orak hücre hastalığında kırmızı kan hücrelerinin şekli bozulur ve bu hücreler küçük damarları tıkayabilir. Femur başındaki küçük damarların tekrar tekrar tıkanması kalça avasküler nekrozuna yol açabilir.

Sistemik Lupus Eritematozus ve Romatizmal Hastalıklar

Sistemik lupus eritematozus gibi romatizmal hastalıklarda hem hastalığın kendisine bağlı damar sorunları hem de tedavide kullanılan kortizon ilaçları kalça kemiği çürümesi riskini artırabilir.

Romatoid artrit ve diğer inflamatuar hastalıklarda da uzun süreli steroid kullanımı önemli bir risk faktörüdür.

Kan ve Pıhtılaşma Hastalıkları

Aşağıdaki hastalıklar femur başındaki dolaşımı olumsuz etkileyebilir:

• Lösemi
• Lenfoma
• Pıhtılaşma bozuklukları
• Trombofili
• Antifosfolipid sendromu
• Kemik iliğini etkileyen hastalıklar
• Polisitemi
• Talasemi

Pıhtılaşma bozukluğundan şüphelenilen hastalarda hematoloji değerlendirmesi gerekebilir.

Organ Nakli

Böbrek, karaciğer veya diğer organ nakillerinden sonra kullanılan yüksek doz kortizon ve bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar avasküler nekroz riskini artırabilir.

Radyoterapi ve Kanser Tedavileri

Kalça çevresine uygulanan radyoterapi kemik dokusuna ve küçük damarlara zarar verebilir. Bazı kemoterapi ilaçları, kanserle ilişkili pıhtılaşma sorunları ve uzun süreli kortizon kullanımı da kalça kemiği çürümesine katkıda bulunabilir.

Dalgıç Hastalığı

Dekompresyon hastalığında basıncın hızlı değişmesine bağlı olarak damar içinde gaz kabarcıkları oluşabilir. Bu kabarcıklar kemik dolaşımını bozarak özellikle femur ve humerus başında osteonekroza neden olabilir.

Gaucher Hastalığı ve Metabolik Hastalıklar

Kemik iliğinde anormal hücre birikimine neden olan Gaucher hastalığı gibi bazı metabolik hastalıklar femur başının kanlanmasını bozabilir.

Viral Enfeksiyonlar

HIV enfeksiyonu ve bazı viral hastalıklarla avasküler nekroz arasında ilişki bildirilmiştir. Ancak çoğu hastada virüsün doğrudan etkisi ile kullanılan ilaçların, pıhtılaşma bozukluğunun ve eşlik eden risk faktörlerinin etkisini birbirinden ayırmak kolay değildir.

Nedeni Bilinmeyen Avasküler Nekroz

Bazı hastalarda bütün araştırmalara rağmen kalça kemiği çürümesinin nedeni bulunamaz. Bu durum idiyopatik femur başı avasküler nekrozu olarak adlandırılır.

COVID-19 ve Kalça Kemiği Çürümesi Arasında İlişki Var mı?

COVID-19 enfeksiyonu sonrasında femur başı avasküler nekrozu gelişen hastalar bildirilmiştir. COVID-19 sonrası kalça kemiği çürümesinde en önemli risk faktörlerinden biri enfeksiyon sırasında kullanılan kortikosteroid tedavisidir.

Bununla birlikte hastalığın yalnızca kortizon kullanımına bağlanması doğru değildir. COVID-19 enfeksiyonunun kendisi de damarların iç yüzeyini etkileyebilir, pıhtılaşma eğilimini artırabilir ve küçük damarlardaki kan dolaşımını bozabilir.

COVID-19 sonrası AVN gelişen hastaları inceleyen çalışmalarda kullanılan toplam steroid dozunun önemli olduğu, ancak enfeksiyona bağlı inflamasyon, damar hasarı ve pıhtılaşma değişikliklerinin de katkıda bulunabileceği belirtilmektedir. COVID-19 ile avasküler nekroz arasındaki ilişkinin kesin mekanizmalarını açıklamak için daha güçlü çalışmalara ihtiyaç vardır.

COVID-19 Kalça Avasküler Nekrozuna Nasıl Katkıda Bulunabilir?

COVID-19 enfeksiyonu sırasında ortaya çıkabilen aşağıdaki mekanizmalar femur başındaki kan dolaşımını olumsuz etkileyebilir:

• Damar iç yüzeyinde hasar
• Küçük damarlarda mikropıhtı oluşması
• Kanın pıhtılaşma eğiliminin artması
• Sistemik inflamasyon
• Damar çevresinde iltihabi değişiklikler
• Kan oksijen düzeyinin düşmesi
• Uzun süre hareketsiz kalma
• Kortikosteroid tedavisinin yan etkileri
• Kemik iliği yağ metabolizmasındaki değişiklikler

COVID-19 enfeksiyonu sırasında IL-1, IL-6, IL-8, IL-17 ve TNF-alfa gibi inflamasyonla ilişkili aracıların yükselmesi, kemik hücreleri ve küçük damar dolaşımı üzerinde olumsuz etkiler oluşturabilir. Ancak bu biyolojik mekanizmalar, virüsün tek başına kesin olarak AVN yaptığı anlamına gelmez.

COVID-19 Sonrasında Kalça Ağrısı Ne Zaman Önemlidir?

COVID-19 geçirdikten veya COVID-19 tedavisi sırasında kortizon kullandıktan sonra aşağıdaki yakınmalar ortaya çıkarsa ortopedi değerlendirmesi yapılabilir:

• Kasıkta başlayan ağrı
• Yürürken artan kalça ağrısı
• Oturup kalkarken kalçada batma
• Merdiven çıkarken ağrı
• Kalça hareketlerinde kısıtlılık
• Topallama
• Gece kalça ağrısı
• Her iki kalçada birden başlayan ağrı

COVID-19 sonrası ortaya çıkan her kalça ağrısı, kalça kemiği çürümesi anlamına gelmez. Kas zorlanması, bel fıtığı, kalça sıkışması, tendon hastalıkları ve kireçlenme de benzer ağrıya neden olabilir. Kesin tanı muayene ve görüntüleme ile konulur.

Kalça Kemiği Çürümesi Nasıl Gelişir?

Kalça avasküler nekrozunda çoğu zaman büyük bir atardamarın tamamen tıkanması söz konusu değildir. Hastalık daha çok femur başındaki küçük damarlar ve kemik içi dolaşım düzeyinde gelişir.

Süreç genel olarak şu şekilde ilerler:

1. Femur başının belirli bir bölgesindeki küçük damar dolaşımı bozulur.
2. Kemik hücreleri ve kemik iliği hücreleri canlılığını kaybeder.
3. Vücut hasarlı kemiği temizlemeye ve yeni kemik oluşturmaya çalışır.
4. Onarım sırasında kemik dokusu geçici olarak zayıflar.
5. Femur başının yük taşıyan yüzeyinin altında küçük kırıklar oluşabilir.
6. Eklem yüzeyinde çökme ve düzleşme gelişebilir.
7. Femur başının yuvarlak şekli bozulur.
8. Eklem kıkırdağında hasar ve kalça kireçlenmesi ortaya çıkar.

Kalça kemiği çürümesinin ilerlemesinde yalnızca hastalığın evresi değil, nekroz alanının büyüklüğü ve yeri de önemlidir. Femur başının üst-dış bölümünde, yani vücut ağırlığının en fazla taşındığı alanda bulunan geniş lezyonlarda çökme riski daha yüksektir.

Kalça Kemiği Çürümesinin Belirtileri

Kalça kemiği çürümesi başlangıç döneminde hiçbir şikâyete neden olmayabilir. Bazı hastalarda hastalık, başka bir nedenle çekilen MR sırasında tesadüfen fark edilir.

Belirti geliştiğinde en sık görülen yakınma kasık ağrısıdır.

Kasık Ağrısı

AVN ağrısı çoğunlukla kalçanın ön tarafında ve kasık bölgesinde hissedilir. Ağrı bazen:

• Kalçanın dış yanına
• Uyluğun ön kısmına
• Kalçanın arka tarafına
• Dize

yayılabilir.

Bazı hastalar yalnızca diz ağrısı tarif edebilir. Diz muayenesi ve görüntülemeleri normal olan hastalarda kalça ekleminin de değerlendirilmesi bu nedenle önemlidir.

Yürümekle Artan Kalça Ağrısı

Erken dönemde ağrı çoğunlukla kalçaya yük verildiğinde ortaya çıkar. Aşağıdaki aktiviteler ağrıyı artırabilir:

• Yürüme
• Merdiven çıkma
• Eğimli yolda yürüme
• Koşma
• Uzun süre ayakta kalma
• Oturur pozisyondan kalkma
• Arabaya binip inme
• Çömelme
• Ağır yük taşıma

Gece ve İstirahat Ağrısı

Hastalık ilerlediğinde ağrı yalnızca hareket sırasında değil, dinlenme sırasında ve gece de görülebilir. Gece ağrısı hastalığın ilerlediğini düşündürebilir ancak tek başına hastalığın evresini belirlemez.

Topallama

Ağrı nedeniyle hasta kalçaya daha az yük vermeye başlayabilir. Bu durum topallamaya, yürüme hızının azalmasına ve yürüme mesafesinin kısalmasına neden olabilir.

Kalça Hareketlerinde Kısıtlılık

Özellikle kalçanın içe döndürülmesi ağrılı hâle gelebilir. Hastalık ilerledikçe:

• Çorap giymek
• Ayakkabı bağlamak
• Bacak bacak üstüne atmak
• Alçak sandalyeden kalkmak
• Arabaya binmek
• Tırnak kesmek

zorlaşabilir.

Bacakta Kısalık Hissi

Femur başında ileri derecede çökme gelişirse bacakta gerçek veya hissedilen kısalık oluşabilir. Bu durum yürüme bozukluğunu ve bel ağrısını artırabilir.

Kalça Kemiği Çürümesi Nasıl Teşhis Edilir?

Kalça kemiği çürümesinin tanısı hastanın şikâyetleri, risk faktörleri, fizik muayene ve görüntüleme yöntemleri birlikte değerlendirilerek konulur.

Tanı sırasında şu konular sorgulanır:

• Ağrının ne zaman başladığı
• Ağrının yeri ve yayılımı
• Yürümekle veya gece artıp artmadığı
• Kortizon kullanım öyküsü
• COVID-19 tedavisi
• Alkol kullanımı
• Kalça çıkığı veya kırık öyküsü
• Romatizmal hastalıklar
• Kan hastalıkları
• Organ nakli
• Radyoterapi
• Önceki ameliyatlar
• Benzer şikâyetin diğer kalçada bulunup bulunmadığı

Muayenede hastanın yürüyüşü, kalça hareketleri, kas gücü, bacak uzunluğu ve ağrının hangi hareketlerle ortaya çıktığı değerlendirilir.

Kalça Röntgeni

Röntgen, kalça ağrısının değerlendirilmesinde genellikle ilk kullanılan görüntüleme yöntemidir.

Ancak kalça kemiği çürümesinin erken evresinde röntgen tamamen normal olabilir. Normal röntgen, erken dönem avasküler nekrozu dışlamaz.

Hastalık ilerlediğinde röntgende şu bulgular görülebilir:

• Kemik yoğunluğunda artış veya azalma
• Kistik alanlar
• Femur başında düzensizlik
• Eklem yüzeyinin altında hilal işareti
• Subkondral kırık
• Femur başında düzleşme
• Femur başında çökme
• Eklem aralığında daralma
• Kalça kireçlenmesi

Kalça MR Görüntülemesi

Manyetik rezonans görüntüleme, erken dönem femur başı avasküler nekrozunun tanısında en değerli görüntüleme yöntemidir. Röntgen normal olsa bile MR’da kalça kemiği çürümesi görülebilir. ACR değerlendirme ölçütlerinde de osteonekroz şüphesinde MR erken tanı ve hastalığın yaygınlığını belirlemek açısından temel inceleme olarak kabul edilmektedir.

Kalça MR’ı ile şu özellikler değerlendirilebilir:

• Nekroz alanının varlığı
• Hastalığın evresi
• Lezyonun büyüklüğü
• Lezyonun yük taşıyan yüzeydeki yeri
• Kemik iliği ödemi
• Eklem sıvısı artışı
• Femur başında çökme
• Eklem yüzeyinin altında kırık
• Eklem kıkırdağının durumu
• Karşı kalçada sessiz AVN varlığı

Bir kalçada AVN saptandığında MR incelemesinin her iki kalçayı kapsaması yararlı olabilir.

Bilgisayarlı Tomografi

Bilgisayarlı tomografi kemik yapısını ayrıntılı gösterir. Özellikle femur başında erken çökme veya subkondral kırık şüphesi varsa kullanılabilir.

MR erken kemik iliği değişikliklerini daha iyi gösterirken, tomografi kemik yüzeyindeki kırık ve çökme miktarını daha net gösterebilir.

Kemik Sintigrafisi

Kemik sintigrafisi geçmişte avasküler nekroz tanısında daha sık kullanılmıştır. Günümüzde MR’ın yaygınlaşması nedeniyle kullanım alanı azalmıştır.

MR çekilemeyen veya birden fazla kemik bölgesinin değerlendirilmesi gereken seçilmiş hastalarda kullanılabilir.

Kan Testleri

Kalça kemiği çürümesini doğrudan gösteren özel bir kan testi yoktur. Ancak hastalığın altında yatan nedenleri araştırmak amacıyla şu testler istenebilir:

• Kan sayımı
• Pıhtılaşma testleri
• Romatizmal hastalık testleri
• Karaciğer ve böbrek fonksiyonları
• Kan yağları
• Orak hücre hastalığı testleri
• Trombofili incelemeleri
• D vitamini ve kemik metabolizması testleri

Kan testleri her hastada aynı şekilde uygulanmaz. Hastanın öyküsüne ve risk faktörlerine göre planlanır.

Kalça Kemiği Çürümesinin Evreleri

Femur başı avasküler nekrozunda tedaviyi belirleyen en önemli özelliklerden biri femur başında çökme olup olmadığıdır. ARCO sınıflaması kalça osteonekrozunun evrelendirilmesinde sık kullanılan sistemlerden biridir. 2019’da güncellenen ARCO sınıflaması, görüntüleme bulgularına göre hastalığı dört temel evrede değerlendirir.

ARCO Evre 1

Röntgen normaldir ancak MR’da avasküler nekroz alanı görülür. Femur başında kırık veya çökme yoktur.

Bu dönem, kalça eklemini koruyucu tedaviler açısından en uygun evredir.

ARCO Evre 2

Röntgende kemik yoğunluğu değişiklikleri veya kistik alanlar görülebilir. Ancak femur başında subkondral kırık veya çökme henüz gelişmemiştir.

Nekroz alanının büyüklüğüne ve yerleşimine göre core dekompresyon gibi eklem koruyucu ameliyatlar uygulanabilir.

ARCO Evre 3

Femur başının eklem yüzeyinin altında kırık veya çökme başlamıştır. Eklem aralığı henüz korunmuş olabilir.

ARCO evre 3 kendi içinde çökme miktarına göre alt gruplara ayrılabilir. Çökme başladıktan sonra eklem koruyucu tedavilerin başarı ihtimali azalır.

ARCO Evre 4

Femur başındaki çökme ilerlemiştir. Eklem kıkırdağı zarar görmüş ve kalça kireçlenmesi gelişmiştir.

Eklem aralığında daralma, asetabulumda bozulma ve kemik çıkıntıları görülebilir. Bu evrede total kalça protezi çoğunlukla en güvenilir tedavi seçeneğidir.

Nekroz Alanının Büyüklüğü Neden Önemlidir?

Kalça kemiği çürümesinin yalnızca evresi değil, MR’da görülen nekroz alanının büyüklüğü ve yerleşimi de hastalığın geleceğini belirler.

Küçük ve femur başının yük taşımayan iç bölümünde bulunan lezyonlar uzun süre ilerlemeden kalabilir. Buna karşılık femur başının üst-dış yük taşıyan bölümünü etkileyen geniş lezyonlarda çökme riski daha yüksektir.

Tedavi planlanırken şu özellikler birlikte değerlendirilmelidir:

• ARCO evresi
• Femur başında çökme olup olmaması
• Nekroz alanının büyüklüğü
• Lezyonun yük taşıyan yüzeydeki yeri
• Kemik iliği ödemi
• Hastanın ağrı düzeyi
• Hastanın yaşı
• Tek veya iki taraflı tutulum
• Altta yatan neden
• Kortizon veya alkol kullanımının devam edip etmediği

Bu nedenle aynı evrede görünen iki hastanın tedavisi birbirinden farklı olabilir.

Kalça Kemiği Çürümesinin Tedavisi

Kalça kemiği çürümesi tedavisi hastalığın evresine, nekroz alanının büyüklüğüne, femur başında çökme bulunup bulunmamasına ve hastanın günlük yaşamındaki kısıtlanmaya göre planlanır.

Tedavinin temel amaçları şunlardır:

• Ağrıyı azaltmak
• Kalça hareketlerini korumak
• Femur başının çökmesini önlemek veya geciktirmek
• Hastanın yürüme fonksiyonunu korumak
• Kalça kireçlenmesini geciktirmek
• Uygun hastalarda kalça protezi gereksinimini ertelemek

Femur başında henüz çökme oluşmamışsa kalça koruyucu tedaviler değerlendirilebilir. Çökme ve ileri kireçlenme geliştikten sonra kalça protezi daha başarılı bir tedavi olabilir.

Kalça Kemiği Çürümesinde Ameliyatsız Tedavi

Ameliyatsız tedaviler daha çok erken evre, küçük lezyonlu, yakınması az olan veya ameliyata uygun olmayan hastalarda uygulanır.

Ancak ilaç, egzersiz veya yük azaltılması geniş bir nekroz alanını ortadan kaldırmaz. Ameliyatsız tedavi uygulanacak hastaların düzenli klinik ve radyolojik takip altında olması gerekir.

Yük Vermenin Azaltılması

Ağrının arttığı dönemde baston veya koltuk değneği kullanılarak kalçaya binen yük azaltılabilir.

Baston genellikle ağrılı kalçanın karşı tarafındaki elde kullanılır. Örneğin sağ kalçada ağrı varsa baston sol elde tutulur.

Yük azaltılması ağrıyı hafifletebilir ancak kalça kemiği çürümesinin ilerlemesini tek başına kesin olarak durdurmaz. Hastanın uzun süre tamamen hareketsiz kalması da kas kaybına, kemik zayıflığına ve eklem sertliğine neden olabilir.

Aktivite Düzenlemesi

Ağrıyı artıran aktiviteler geçici olarak azaltılabilir:

• Koşu
• Sıçrama
• Ağır kaldırma
• Uzun mesafe yürüme
• Sert zeminde egzersiz
• Derin çömelme
• Ağır sporlar

Yüzme ve sabit bisiklet gibi kalçaya daha az yük bindiren aktiviteler, hastalığın evresine göre uygulanabilir.

Ağrı Kesici İlaçlar

Ağrı kesici ve antiinflamatuar ilaçlar hastanın yakınmalarını azaltabilir. Ancak bu ilaçlar ölü kemik dokusunu canlandırmaz ve hastalığı ortadan kaldırmaz.

İlaçlar mide, böbrek, karaciğer ve kalp-damar hastalıkları dikkate alınarak hekim önerisiyle kullanılmalıdır.

Fizik Tedavi ve Egzersiz

Fizik tedavi:

• Kalça hareket açıklığını korumaya
• Kalça çevresi kasları güçlendirmeye
• Topallamayı azaltmaya
• Bel ve diz bölgesine binen ek yükleri azaltmaya
• Ameliyat öncesi ve sonrası kas gücünü korumaya

yardımcı olabilir.

Fizik tedavi kalça kemiği çürümesini doğrudan iyileştirmez. Egzersizlerin hastalığın evresine ve kalçaya izin verilen yük miktarına göre planlanması gerekir.

Bisfosfonatlar

Bisfosfonatlar esas olarak osteoporoz tedavisinde kullanılan ilaçlardır. Kemik yıkımını azaltarak femur başındaki çökmeyi geciktirebileceğini bildiren çalışmalar bulunmakla birlikte sonuçlar kesin değildir.

Bu nedenle bisfosfonatlar her kalça avasküler nekrozu hastasına rutin olarak verilmez. Kullanım kararı hastanın kemik yoğunluğu, hastalığın evresi ve diğer sağlık sorunlarına göre verilmelidir.

Kan Sulandırıcı Tedaviler

Pıhtılaşma bozukluğu saptanan seçilmiş hastalarda hematoloji değerlendirmesi sonrasında kan sulandırıcı ilaçlar kullanılabilir.

Pıhtılaşma bozukluğu gösterilmemiş her AVN hastasına rutin olarak kan sulandırıcı verilmesi doğru değildir. Bu ilaçların kanama riski bulunduğu için hekim kontrolü dışında kullanılmaması gerekir.

Kolesterol Düşürücü İlaçlar

Yağ metabolizması bozukluğu olan hastalarda kolesterol düşürücü ilaçlar genel sağlık açısından gerekli olabilir. Ancak bu ilaçların yerleşmiş kalça kemiği çürümesini tedavi ettiği gösterilmemiştir.

Vitaminler ve Takviyeler

D vitamini veya başka bir besin eksikliği varsa yerine konulmalıdır. Ancak multivitamin, kolajen veya bitkisel takviyelerin femur başındaki ölü kemik dokusunu iyileştirdiğini gösteren güçlü bilimsel kanıt bulunmamaktadır.

Takviyeler, gerekli cerrahi tedavinin yerine kullanılmamalıdır.

Kalça Kemiği Çürümesinde Ameliyat Ne Zaman Gerekir?

Cerrahi tedavi şu durumlarda değerlendirilebilir:

• Femur başında çökme riski yüksekse
• Nekroz alanı genişse
• Lezyon yük taşıyan bölgede bulunuyorsa
• Ağrı günlük yaşamı etkiliyorsa
• Ameliyatsız tedaviye rağmen şikâyetler devam ediyorsa
• Hastalık takiplerde ilerliyorsa
• Femur başında çökme başlamışsa
• Kalça kireçlenmesi gelişmişse

Uygulanacak ameliyat, femur başının çöküp çökmediğine göre belirlenir.

Çökme öncesi evrede:

• Core dekompresyon
• Core dekompresyonla kemik iliği hücresi uygulaması
• Kemik greftleme
• Vaskülarize fibula grefti

değerlendirilebilir.

İleri çökme ve kireçlenme geliştiğinde:

• Total kalça protezi

daha güvenilir bir seçenek hâline gelir.

Core Dekompresyon Ameliyatı Nedir?

Core dekompresyon, kalça kemiği çürümesinin erken döneminde, femur başında henüz çökme oluşmamış uygun hastalarda uygulanan eklem koruyucu bir ameliyattır.

Ameliyat sırasında uyluk kemiğinin dış tarafından femur başındaki nekroz alanına doğru bir veya daha fazla kanal açılır.

Core dekompresyonun amaçları şunlardır:

• Kemik içindeki basıncı azaltmak
• Nekroz alanındaki dolaşımın iyileşmesini desteklemek
• Yeni damar oluşumunu teşvik etmek
• Yeni kemik oluşumu için ortam hazırlamak
• Ağrıyı azaltmak
• Femur başındaki çökmeyi önlemek veya geciktirmek
• Kalça protezi gereksinimini ertelemek

Core dekompresyon çoğunlukla ARCO evre 1 ve evre 2 hastalarda değerlendirilir. Femur başında çökme başladıktan sonra başarı ihtimali azalır. Güncel derlemeler core dekompresyonun erken evre osteonekrozda en yerleşik kalça koruyucu yöntemlerden biri olduğunu, ancak sonuçların lezyonun büyüklüğü, evresi ve uygulanan destek yöntemlerine göre değiştiğini göstermektedir.

Core Dekompresyon Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Ameliyat genellikle skopi adı verilen canlı röntgen görüntülemesi altında gerçekleştirilir.

Uyluk kemiğinin üst bölümünden küçük bir kesiyle girilir. Özel kılavuz teller ve matkaplar kullanılarak nekroz alanına kontrollü biçimde ulaşılır.

Core dekompresyon şu tekniklerle yapılabilir:

• Tek ve geniş kanal açılması
• Birden fazla küçük çaplı kanal açılması
• Nekrotik kemiğin temizlenmesi
• Kemik greftiyle destekleme
• Kemik iliği aspiratı konsantresi uygulanması
• Sentetik kemik materyali kullanılması
• Yapısal fibula desteği uygulanması

Birden fazla küçük kanal tekniğinde, femur boynunun yapısal bütünlüğünü mümkün olduğunca koruyarak nekroz alanının farklı bölgelerine ulaşılması amaçlanır.

Ameliyattan sonra belirli bir süre kalçaya verilen yük sınırlandırılabilir. Bu süre nekroz alanının büyüklüğüne, kullanılan tekniğe ve kemik kalitesine göre değişir.

Core Dekompresyonla Kök Hücre Tedavisi

Core dekompresyon sırasında hastanın kendi kemik iliğinden alınan hücrelerden zenginleştirilmiş kemik iliği aspiratı, açılan kanallar aracılığıyla nekroz alanına uygulanabilir.

Bu işlem halk arasında “kök hücre tedavisi” olarak bilinir. Ancak kullanılan ürün yalnızca saf kök hücrelerden oluşmaz. Kemik iliği aspiratı konsantresi:

• Mezenkimal öncü hücreler
• Kan hücreleri
• Trombositler
• Büyüme faktörleri
• İyileşmeyi destekleyen biyolojik maddeler

içeren bir karışımdır.

Core dekompresyona kemik iliği hücrelerinin eklenmesi, erken evre hastalarda ağrı ve kalça fonksiyonunda iyileşme sağlayabilir. Bazı çalışmalarda kalça protezine geçiş oranının azaldığı bildirilmiştir. Bununla birlikte yeni analizlerde biyolojik desteklerin klinik iyileşme sağlayabildiği, fakat femur başındaki radyolojik ilerlemeyi veya proteze dönüşümü her çalışmada kesin olarak engellemediği belirtilmektedir.

Kök hücre veya kemik iliği uygulamasının başarısını etkileyen başlıca faktörler şunlardır:

• Femur başında çökme olmaması
• Hastalığın erken evrede bulunması
• Nekroz alanının küçük veya orta büyüklükte olması
• Lezyonun yük taşıyan dış bölgeyi tamamen kapsamaması
• Kortizon ve alkol gibi risk faktörlerinin kontrol edilmesi
• Hastanın ameliyat sonrası yük verme kurallarına uyması

Kök hücre tedavisi çökmüş ve şekli bozulmuş femur başını tekrar eski hâline getiremez.

Osteoplasti ve Kemik Greftleme

Osteoplasti, nekrotik ve zayıflamış kemik dokusunun temizlenerek bölgenin kemik grefti veya başka bir destek materyaliyle doldurulmasıdır.

Core dekompresyon sonrasında nekroz alanı şu materyallerle desteklenebilir:

• Hastanın kendi kemiği
• Donör kemik grefti
• Fibula grefti
• Kemik iliği hücreleri
• Sentetik kemik materyalleri
• Biyolojik iyileşmeyi destekleyen ürünler

Amaç femur başının mekanik dayanıklılığını artırmak ve yeni kemik oluşumunu desteklemektir.

Kemik greftleme yöntemlerinin sonuçları hastalığın evresine, lezyonun büyüklüğüne ve kullanılan cerrahi tekniğe göre değişir. Her AVN hastası için rutin olarak uygulanmaz.

Vaskülarize Fibula Grefti

Vaskülarize fibula greftlemesinde baldırdaki ince kemik olan fibulanın bir bölümü, kendisini besleyen damarlarla birlikte alınarak femur başındaki nekroz alanına yerleştirilir.

Bu yöntemle:

• Nekroz alanına canlı kemik taşınması
• Yeni kan dolaşımı sağlanması
• Femur başının yapısal olarak desteklenmesi
• Kalça protezinin geciktirilmesi

amaçlanır.

Vaskülarize fibula grefti daha çok:

• Genç hastalarda
• Femur başında ileri çökme bulunmayanlarda
• Nekroz alanı daha geniş olanlarda
• Kalça eklemini koruma hedeflenen hastalarda

değerlendirilebilir.

Mikrocerrahi deneyim gerektiren büyük bir ameliyattır. İyileşme süresi core dekompresyona göre daha uzundur. Fibulanın alındığı bacakta ağrı, kas güçsüzlüğü, sinir hasarı veya ayak bileği sorunları gelişebilir.

Kalça Protezi Ne Zaman Gerekir?

Femur başında belirgin çökme gelişmiş, eklem yüzeyi bozulmuş ve kalça kireçlenmesi ortaya çıkmışsa core dekompresyon ve diğer eklem koruyucu işlemlerin başarı şansı azalır.

Aşağıdaki durumlarda total kalça protezi değerlendirilebilir:

• Femur başında ileri çökme
• Kalça ekleminde belirgin kireçlenme
• Sürekli kasık ve kalça ağrısı
• Gece ve istirahat ağrısı
• Yürüme mesafesinde ciddi azalma
• İleri hareket kısıtlılığı
• Topallama
• Günlük yaşamın belirgin şekilde etkilenmesi
• Daha önce uygulanan eklem koruyucu ameliyatların başarısız olması
• Ağrı kesici ihtiyacının sürekli hâle gelmesi

Total kalça protezi sırasında nekrotik femur başı çıkarılır. Kalça yuvasındaki hasarlı eklem yüzeyi hazırlanır ve yapay eklem bileşenleri yerleştirilir.

Kalça protezi, ileri evre kalça kemiği çürümesinde ağrının azaltılması ve yürüme fonksiyonunun yeniden kazanılması açısından en güvenilir tedavilerden biridir.

AVN Hastalarında Kalça Protezi Başarılı mıdır?

Güncel implantlar ve cerrahi tekniklerle kalça avasküler nekrozu nedeniyle yapılan protez ameliyatlarında başarılı sonuçlar elde edilebilir.

Ancak AVN hastaları, klasik kalça kireçlenmesi nedeniyle protez yapılan hastalara göre çoğunlukla daha gençtir. Genç yaşta kalça protezi yapılan hastalarda, yaşam süresi boyunca protezin aşınması veya gevşemesi nedeniyle revizyon ameliyatı gerekme ihtimali daha yüksektir.

Bu nedenle femur başında çökme oluşmadan önce kalça koruyucu tedaviler dikkatle değerlendirilmelidir.

Bununla birlikte femur başı ileri derecede çökmüş, kıkırdak hasarı gelişmiş ve hastanın yaşam kalitesi ciddi biçimde bozulmuşsa yalnızca genç yaş nedeniyle kalça protezini gereksiz yere ertelemek doğru olmayabilir.

Kalça Kemiği Çürümesi Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Kalça kemiği çürümesinin doğal seyri her hastada aynı değildir. Küçük ve yük taşımayan bölgede bulunan bazı lezyonlar uzun süre ilerlemeden kalabilir.

Ancak büyük ve femur başının yük taşıyan dış bölümünü etkileyen lezyonlarda şu sorunlar gelişebilir:

• Nekrotik kemiğin zayıflaması
• Eklem yüzeyinin altında kırık
• Femur başında çökme
• Kalça ekleminin yuvarlaklığının bozulması
• Kıkırdak hasarı
• Kalça kireçlenmesi
• Sürekli ağrı
• Topallama
• Kalça hareketlerinde kısıtlanma
• Kas kaybı
• Bacakta kısalık
• Kalça protezi gereksinimi

Femur başında çökme meydana geldikten sonra core dekompresyon gibi kalça koruyucu ameliyatların başarı şansı önemli ölçüde azalır.

Kalça Kemiği Çürümesi Kendi Kendine İyileşir mi?

Küçük, yük taşımayan bölgede bulunan ve tesadüfen saptanan bazı lezyonlar uzun süre ilerlemeden kalabilir.

Ancak geniş ve yük taşıyan alanı etkileyen kalça kemiği çürümesinin tamamen kendiliğinden iyileşmesi sık beklenen bir durum değildir.

Ağrının azalması, nekroz alanının tamamen iyileştiğini göstermez. Hastanın şikâyeti azalsa bile görüntüleme ile takip gerekebilir.

Kalça AVN Ne Kadar Hızlı İlerler?

Kalça kemiği çürümesinin ilerleme hızı kişiden kişiye değişir.

İlerlemeyi etkileyen başlıca faktörler şunlardır:

• Nekroz alanının büyüklüğü
• Lezyonun yük taşıyan bölgedeki yeri
• Hastalığın evresi
• Femur başında kırık veya çökme bulunması
• Kortizon kullanımının devam etmesi
• Yoğun alkol tüketimi
• Hastanın kilosu
• Aktivite düzeyi
• İki taraflı tutulum
• Altta yatan hastalık
• Kemik kalitesi

Bazı küçük lezyonlar yıllarca aynı kalabilirken geniş ve yük taşıyan alandaki lezyonlarda aylar veya birkaç yıl içinde çökme gelişebilir.

Tek bir MR görüntüsüne bakılarak her hastaya kesin bir ilerleme süresi vermek mümkün değildir.

Kalça Kemiği Çürümesi İki Taraflı Olabilir mi?

Evet. Özellikle kortizon, yoğun alkol kullanımı, orak hücre hastalığı ve sistemik hastalıklara bağlı travmatik olmayan AVN vakalarında her iki kalça etkilenebilir.

Bir kalçada kalça kemiği çürümesi saptandığında, diğer kalçada ağrı olmasa bile MR görüntülerinde karşı tarafın da değerlendirilmesi gerekebilir.

Genç Hastalarda Kalça Protezi Yapılır mı?

Kalça protezi için kesin bir alt yaş sınırı yoktur. Ameliyat kararı hastanın yaşından çok:

• Ağrının şiddetine
• Femur başındaki çökme miktarına
• Kıkırdak hasarına
• Hareket kısıtlılığına
• Yürüme kapasitesine
• Günlük yaşamın etkilenme derecesine

göre verilir.

Genç hastalarda öncelikle kalça eklemini koruyucu tedaviler değerlendirilir. Ancak femur başı ileri derecede çökmüş ve kalça eklemi bozulmuşsa gerekli durumlarda genç hastalara da total kalça protezi uygulanabilir.

Kalça AVN Hastaları Nelere Dikkat Etmelidir?

Kalça kemiği çürümesi tanısı alan hastaların şu noktalara dikkat etmesi önemlidir:

• Hekim önerisi olmadan kortizon kullanmamak
• Gerekli kortizon tedavisini kendi kendine kesmemek
• Yoğun alkol kullanımını bırakmak
• Kalçaya aşırı yük bindiren aktiviteleri sınırlamak
• Baston veya koltuk değneğini doğru kullanmak
• Kontrol randevularını aksatmamak
• Diğer kalçadaki ağrıları önemsemek
• Ani ağrı artışında yeniden değerlendirilmek
• Kilo kontrolü sağlamak
• Ağrıya rağmen yoğun egzersiz yapmamak
• Verilen rehabilitasyon programına uymak

Ne Zaman Ortopedi Uzmanına Başvurulmalıdır?

Aşağıdaki durumlarda ortopedi muayenesi önerilir:

• Birkaç haftadan uzun süren kasık ağrısı
• Yürümekle artan kalça ağrısı
• Oturup kalkarken kasıkta batma
• Gece uykudan uyandıran kalça ağrısı
• Kalça hareketlerinde kısıtlılık
• Topallama
• Açıklanamayan diz ağrısı
• Uzun süreli kortizon kullanımı
• COVID-19 tedavisi sırasında yüksek doz kortizon kullanımı
• Yoğun alkol tüketimi
• Daha önce kalça çıkığı veya femur boynu kırığı geçirilmesi
• Bir kalçada daha önce AVN tanısı konulması

Kalça röntgeni normal olsa bile şikâyetler ve risk faktörleri kalça kemiği çürümesini düşündürüyorsa MR görüntülemesi gerekebilir.

Sık Sorulan Sorular

Kalça kemiği çürümesi ile avasküler nekroz aynı hastalık mıdır?

Evet. Kalça kemiği çürümesi, hastaların femur başı avasküler nekrozu veya kalça osteonekrozu için kullandığı ifadedir.

Tıbbi olarak mikrobik bir çürüme söz konusu değildir. Femur başının kan dolaşımının bozulmasına bağlı olarak kemik hücreleri canlılığını kaybeder.

Kalça kemiği çürümesi kanser midir?

Hayır. Kalça avasküler nekrozu bir kemik kanseri değildir.

Hastalığın temel nedeni femur başındaki kan dolaşımının bozulmasıdır. Ancak bazı kan hastalıkları, kanser tedavileri veya radyoterapi AVN riskini artırabilir.

Core dekompresyon ameliyatı nedir?

Core dekompresyon, femur başındaki basıncı azaltmak ve yeni damar oluşumunu desteklemek amacıyla nekroz alanına bir veya daha fazla kanal açılması işlemidir.

En çok femur başında çökme oluşmamış erken evre hastalarda uygulanır.

Core dekompresyon her hastaya yapılabilir mi?

Hayır. Core dekompresyon çoğunlukla ARCO evre 1 ve evre 2 hastalarda değerlendirilir.

Femur başında ileri çökme, şekil bozukluğu ve kalça kireçlenmesi gelişmişse işlemin başarı ihtimali düşüktür.

Kök hücre tedavisi kalça kemiği çürümesini tamamen iyileştirir mi?

Kemik iliği hücreleriyle desteklenen core dekompresyon, uygun erken evre hastalarda ağrıyı azaltabilir ve kalça fonksiyonunu iyileştirebilir.

Ancak her hastada hastalığı durdurduğu veya femur başındaki çökmeyi kesin olarak önlediği söylenemez. Çökmüş femur başı yalnızca kök hücre enjeksiyonuyla eski şekline dönmez.

Kalça kemiği çürümesinde ilaç tedavisi faydalı mıdır?

Kalça kemiği çürümesini kesin olarak iyileştiren ve her hastada çökmeyi önleyen standart bir ilaç bulunmamaktadır.

Ağrı kesiciler şikâyetleri azaltabilir. Bisfosfonatlar veya kan sulandırıcılar yalnızca uygun seçilmiş hastalarda değerlendirilebilir.

Vitaminler kalça kemiği çürümesini iyileştirir mi?

D vitamini veya başka bir eksiklik varsa yerine konulması gerekir. Ancak vitaminlerin veya takviyelerin nekrotik femur başını yeniden canlandırdığı gösterilmemiştir.

Kalça kemiği çürümesi tedavi edilmezse ne olur?

Nekroz alanı geniş ve yük taşıyan bölgede bulunuyorsa femur başında çökme gelişebilir.

Çökme ilerlediğinde kalça kireçlenmesi, sürekli ağrı, topallama ve hareket kısıtlılığı ortaya çıkabilir. İleri evrede total kalça protezi gerekebilir.

Kalça kemiği çürümesi nasıl teşhis edilir?

Tanıda fizik muayene, röntgen ve MR kullanılır.

Erken evrede röntgen normal olabilir. MR, erken kalça avasküler nekrozunu göstermede en değerli incelemedir.

Kalça protezi AVN’yi tamamen tedavi eder mi?

Kalça protezi sırasında nekrotik femur başı çıkarılır ve hasarlı eklem yüzeyleri yapay eklemle değiştirilir.

Bu nedenle ileri evre kalça kemiği çürümesinin oluşturduğu ağrı ve eklem bozukluğu için en güvenilir nihai tedavilerden biridir. Bununla birlikte protezin enfeksiyon, çıkık, aşınma ve gevşeme gibi kendine özgü riskleri vardır.

Kalça kemiği çürümesi kendi kendine geçer mi?

Küçük ve yük taşımayan bölgede bulunan bazı lezyonlar uzun süre ilerlemeden kalabilir.

Ancak geniş ve yük taşıyan bölgeyi etkileyen AVN’nin tamamen kendiliğinden iyileşmesi beklenen bir durum değildir.

Kalça kemiği çürümesi ne kadar hızlı ilerler?

İlerleme hızı nekroz alanının büyüklüğüne, yerleşimine, hastalığın evresine ve devam eden risk faktörlerine göre değişir.

Bazı hastalarda yıllarca ilerleme görülmezken bazı geniş lezyonlarda daha kısa sürede çökme gelişebilir.

AVN iki kalçada birden görülür mü?

Evet. Travmaya bağlı olmayan kalça avasküler nekrozu her iki kalçayı birlikte etkileyebilir.

Bir kalçada AVN saptandığında diğer kalçanın da MR görüntülerinde değerlendirilmesi yararlı olabilir.

COVID-19 geçiren herkeste kalça kemiği çürümesi gelişir mi?

Hayır. COVID-19 geçiren herkeste AVN gelişmez.

Risk; kullanılan kortizon miktarına, enfeksiyonun ağırlığına, pıhtılaşma eğilimine, kişinin yatkınlığına ve diğer risk faktörlerine bağlıdır.

Kortizon kullanan herkesin kalça kemiği çürür mü?

Hayır. Kortizon kullanan herkes kalça avasküler nekrozu geliştirmez.

Risk kullanılan toplam doz, tedavi süresi, altta yatan hastalıklar ve kişisel yatkınlığa göre değişir. Gerekli kortizon tedavisi hekime danışılmadan kesilmemelidir.

COVID-19 sonrası kalça ağrısında ne yapılmalıdır?

COVID-19 veya kortizon tedavisinden sonra devam eden kasık ve kalça ağrısı varsa ortopedi muayenesi yapılabilir.

Röntgen normal olsa bile klinik şüphe devam ediyorsa erken dönem kalça kemiği çürümesini araştırmak için MR gerekebilir.

Genç hastalara kalça protezi yapılabilir mi?

Evet. Femur başında ileri çökme, ciddi ağrı ve fonksiyon kaybı varsa genç hastalara da total kalça protezi uygulanabilir.

Ancak çökme öncesi dönemde kalça koruyucu seçenekler öncelikle değerlendirilmelidir.

Core dekompresyondan sonra kalça protezi gerekir mi?

Core dekompresyonun amacı femur başını korumak ve kalça protezi gereksinimini önlemek veya geciktirmektir.

Ancak ameliyat her hastada başarılı olmayabilir. Hastalık ilerler ve femur başında çökme gelişirse ilerleyen dönemde total kalça protezi gerekebilir.

Kalça Kemiği Çürümesi Tedavisi

Kalça kemiği çürümesinde doğru tedavinin belirlenebilmesi için yalnızca “AVN var” denilmesi yeterli değildir. Femur başında çökme bulunup bulunmadığı, nekroz alanının büyüklüğü ve lezyonun yük taşıyan bölümdeki yerleşimi birlikte değerlendirilmelidir.

Erken evrede ve femur başı henüz çökmemiş uygun hastalarda core dekompresyon, kemik iliği aspiratı uygulaması ve farklı kemik greftleme yöntemleriyle kalça ekleminin korunması amaçlanabilir.

Femur başında ileri çökme ve kalça kireçlenmesi gelişmiş hastalarda total kalça protezi, ağrının giderilmesi ve yürüme fonksiyonunun yeniden kazanılması açısından daha güvenilir bir tedavi seçeneğidir.

COVID-19 veya kortizon kullanımı sonrasında başlayan kasık ağrınız varsa, yürürken kalçanız ağrıyor, topallama gelişiyor ya da MR incelemesinde kalça kemiği çürümesi veya femur başı avasküler nekrozu saptandıysa hastalığın evresini ve kalça eklemini koruma seçeneklerini değerlendirmek için randevu oluşturabilirsiniz.