Kalça Kırığı Ameliyatı Bursa
Kalça kırığı ameliyatında temel amaç yalnızca kırılan kemiği tedavi etmek değildir. Özellikle ileri yaştaki hastalarda asıl hedef, hastayı uzun süre yatağa bağımlı bırakmadan güvenli şekilde yeniden ayağa kaldırabilmektir.
Kalça kırığı nedeniyle hareket edemeyen bir hastada zaman içinde kas kaybı, akciğer sorunları, bası yaraları, damar içinde pıhtı oluşumu ve günlük yaşamda bağımlılık gelişebilir. Bu nedenle hastanın genel sağlık durumu izin verdiğinde ameliyatın gereksiz yere geciktirilmemesi önemlidir.
Kalça kırıklarının tamamında aynı ameliyat uygulanmaz. Kırığın yeri ve şekline göre femur kemiğinin PFN adı verilen bir çiviyle tespit edilmesi veya kırılan femur başının parsiyel kalça proteziyle değiştirilmesi gerekebilir.
Bu yazıda kalça kırığı ameliyatının neden gerekli olduğunu, PFN ile parsiyel kalça protezi arasındaki farkları, ameliyat öncesi hazırlıkları ve ameliyat sonrasında hastayı bekleyen süreci anlatıyorum.
Kalça Kırığında Ameliyat Neden Gereklidir?
Kalça kırığı bulunan ileri yaş hastaların önemli bir bölümü kırık nedeniyle ayağa kalkamaz ve yürüyemez. Bu hastaların yalnızca yatak istirahatiyle takip edilmesi, kırığın kendisinden bağımsız olarak ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir.
Uzun süre hareketsiz kalan hastalarda:
- Akciğer enfeksiyonu
- Derin ven trombozu
- Akciğer embolisi
- Bası yaraları
- Kas erimesi
- Eklem sertliği
- İdrar yolu enfeksiyonu
- Denge ve yürüme yeteneğinin kaybedilmesi
- Günlük yaşamda başkasına bağımlı hâle gelme
gibi sorunlar gelişebilir.
Kalça kırığı ameliyatının amacı kırığı stabil hâle getirmek veya hasarlı eklem bölümünü protezle değiştirmek, ağrıyı kontrol etmek ve hastanın erken dönemde oturmasına, ayağa kalkmasına ve mümkünse yürümesine olanak sağlamaktır.
Uluslararası kılavuzlarda da hastanın tıbbi durumu uygun hâle getirildikten sonra ameliyatın gereksiz yere ertelenmemesi önerilmektedir. NICE kalça kırığı tedavi kılavuzunda ameliyatın mümkünse hastaneye kabul günü veya ertesi gün yapılması önerilir.
Her Kalça Kırığında Aynı Ameliyat mı Yapılır?
Hayır. “Kalça kırığı” genel bir tanımlamadır. Femurun kalçaya yakın bölümündeki farklı kırık tiplerini kapsar.
Ameliyat yöntemini belirleyen temel faktörler şunlardır:
- Kırığın femur boynunda mı, trokanterik bölgede mi olduğu
- Kırık parçalarının yer değiştirme derecesi
- Kırığın parçalı veya stabil olması
- Femur başının kanlanmasının korunup korunmadığı
- Hastanın yaşı
- Kemik kalitesi
- Hastanın kırık öncesindeki yürüme düzeyi
- Eşlik eden kalça kireçlenmesi
- Hastanın genel sağlık durumu
Kalça kırığı ameliyatında en sık kullanılan yöntemlerden ikisi PFN ile kırık tespiti ve parsiyel kalça protezi ameliyatıdır.
PFN Ameliyatı Nedir?
PFN, “Proksimal Femoral Nail” veya Türkçe karşılığıyla “proksimal femoral çivi” anlamına gelir.
Bu yöntemde kırık düzeltilerek femur kemiğinin iç kanalına metal bir çivi yerleştirilir. Kalça bölgesine uzanan vidalar yardımıyla kırık parçaları sabitlenir. Böylece kırığın uygun pozisyonda kaynaması hedeflenir.
PFN ameliyatı çoğunlukla:
- İntertrokanterik kalça kırıklarında
- Subtrokanterik kırıklarda
- Femur başı ve boynunun korunabildiği kırıklarda
- Kemiğin kaynama potansiyelinin bulunduğu hastalarda
tercih edilir.
PFN ameliyatının temel özelliği nedir?
PFN ameliyatında hastanın kendi kalça eklemi korunur. Kırılan kemik sabitlenir ve kemiğin kaynaması beklenir.
Ameliyat sonrasında hastanın ne kadar yük verebileceği her hastada aynı değildir. Kırığın parçalanma derecesi, kemik kalitesi ve ameliyatta elde edilen tespitin sağlamlığı dikkate alınarak yük verme planı oluşturulur.
Bazı hastalar ameliyatın ardından erken dönemde tam yük verebilirken bazı hastalarda belirli bir süre kontrollü veya kısmi yük verilmesi gerekebilir.
Parsiyel Kalça Protezi Nedir?
Parsiyel kalça protezi ameliyatında kırılmış olan femur başı ve femur boynunun bir bölümü çıkarılır. Femur kemiğinin içerisine bir protez sapı yerleştirilir ve femur başının yerine metal bir protez başı takılır.
“Parsiyel” kelimesi, kalça ekleminin yalnızca femur tarafının değiştirilmesini ifade eder. Kalça yuvası olan asetabulum rutin olarak değiştirilmez.
Parsiyel kalça protezi çoğunlukla:
- İleri yaştaki hastaların yer değiştirmiş femur boyun kırıklarında
- Femur başının kanlanmasının bozulma ihtimalinin yüksek olduğu kırıklarda
- Kırığın kaynamama riskinin yüksek olduğu durumlarda
- Kemiğin vida veya çiviyle güvenilir şekilde tespit edilemeyeceği hastalarda
tercih edilebilir.
Kalça protezi ameliyatlarının genel işleyişi, hastanede kalış ve rehabilitasyon hakkında daha ayrıntılı bilgi için kalça protezi ameliyatı yazımı inceleyebilirsiniz.
PFN ile Parsiyel Kalça Protezi Arasındaki Fark Nedir?
PFN ve parsiyel kalça protezi birbirinin alternatifi olan iki eşdeğer işlem değildir. Hangi yöntemin uygulanacağı öncelikle kırığın bulunduğu bölgeye göre belirlenir.
PFN ameliyatında
- Hastanın kendi femur başı korunur.
- Kırık, çivi ve vidalarla sabitlenir.
- Kemiğin kaynaması beklenir.
- Genellikle trokanterik bölge kırıklarında uygulanır.
- Yük verme kararı tespitin sağlamlığına göre değişebilir.
Parsiyel kalça protezinde
- Kırılan femur başı çıkarılır.
- Femur başının yerine protez yerleştirilir.
- Femur boynu kırığının kaynaması beklenmez.
- Genellikle ileri yaştaki hastaların yer değiştirmiş femur boyun kırıklarında uygulanır.
- Uygun hastalarda erken yük verme ve mobilizasyon hedeflenir.
Bu nedenle “PFN mi daha iyi, protez mi daha iyi?” sorusu tek başına doğru bir soru değildir. Doğru yöntem, kırığın tipine ve hastanın özelliklerine uygun olan yöntemdir.
Parsiyel Protez Yerine Total Kalça Protezi Gerekebilir mi?
Bazı hastalarda parsiyel protez yerine total kalça protezi değerlendirilebilir.
Total kalça protezinde femur başına ek olarak kalça yuvası da değiştirilir. Bu seçenek daha çok:
- Kırık öncesinde bağımsız ve aktif yürüyebilen
- Günlük yaşam beklentisi yüksek olan
- Kalça ekleminde belirgin kireçlenme bulunan
- Genel sağlık durumu daha kapsamlı bir ameliyata uygun olan
seçilmiş hastalarda gündeme gelebilir.
Parsiyel veya total protez kararı yalnızca hastanın yaşına bakılarak verilmez. Kırık öncesi hareket düzeyi, bilişsel durum, kalça ekleminin yapısı ve genel sağlık durumu birlikte değerlendirilir.
Kalça Kırığı Ameliyatından Önce Hangi Hazırlıklar Yapılır?
Kalça kırığı bulunan hastalar çoğunlukla ileri yaştadır ve tansiyon, kalp hastalığı, şeker hastalığı, akciğer hastalığı veya böbrek hastalığı gibi ek sağlık sorunlarına sahip olabilir.
Bu nedenle ameliyat öncesi hazırlık yalnızca röntgenin değerlendirilmesinden ibaret değildir.
Genellikle şu incelemeler yapılır:
- Kan sayımı
- Böbrek ve karaciğer fonksiyon testleri
- Kanama ve pıhtılaşma testleri
- Kan grubu tayini
- Gerektiğinde kan hazırlığı
- Elektrolit değerleri
- Elektrokardiyografi
- Akciğer grafisi
- Anestezi değerlendirmesi
- Gerekli hastalarda kardiyoloji veya dahiliye değerlendirmesi
Hastanın kullandığı ilaçlar ayrıntılı olarak sorgulanır. Özellikle kan sulandırıcı ilaçların türü, son kullanım zamanı ve ameliyata etkisi değerlendirilir.
Ameliyatı geciktirebilecek ancak düzeltilebilir sorunlar arasında:
- Kontrolsüz kalp yetmezliği
- Ciddi ritim bozukluğu
- Belirgin kansızlık
- Elektrolit bozukluğu
- Kontrolsüz kan şekeri
- Aktif akciğer enfeksiyonu
- Kan sulandırıcı ilaçlara bağlı yüksek kanama riski
bulunabilir.
Amaç, hastanın bütün kronik hastalıklarını tamamen ortadan kaldırmak değildir. Hastayı güvenli şekilde ameliyata hazırlamak ve gereksiz gecikmeden kaçınmaktır.
Planlı protez cerrahilerindeki genel hazırlıklar hakkında diz ve kalça protezi ameliyatı öncesi hazırlıklar başlıklı yazıda da bilgi bulabilirsiniz.
Kalça Kırığı Ameliyatı Riskli midir?
Kalça kırığı ameliyatı, özellikle ileri yaştaki ve ek hastalıkları bulunan kişilerde dikkatli hazırlık gerektiren bir ameliyattır. Ancak risk değerlendirmesi yapılırken yalnızca ameliyatın riskleri düşünülmemelidir. Hastanın ameliyat edilmeden uzun süre yatağa bağımlı kalmasının oluşturacağı riskler de dikkate alınmalıdır.
Kalça kırığı ameliyatından sonra görülebilecek sorunlar şunlardır:
- Kanama ve kan nakli ihtiyacı
- Yara yeri enfeksiyonu
- Derin protez veya implant enfeksiyonu
- Derin ven trombozu
- Akciğer embolisi
- Akciğer enfeksiyonu
- Kalp ve dolaşım sistemi sorunları
- İdrar yolu enfeksiyonu
- Bilinç bulanıklığı veya deliryum
- Yara iyileşmesinde gecikme
- Sinir veya damar yaralanması
- Tekrar ameliyat gereksinimi
PFN ameliyatına özgü olarak:
- Kırığın kaynamaması
- Kırığın hatalı pozisyonda kaynaması
- Çivinin veya vidaların yer değiştirmesi
- Vidaların kemikten sıyrılması
- İmplantın kırılması
- Femur başına uzanan vidanın ekleme ilerlemesi
gibi sorunlar oluşabilir.
Parsiyel kalça protezine özgü olarak:
- Protez çıkığı
- Protezin çevresinde kırık
- Protezin gevşemesi
- Bacak boyu farklılığı
- Kalça yuvasında zamanla aşınma
- Protez enfeksiyonu
gibi komplikasyonlar görülebilir.
Kalça protezi çıkığı ve alınabilecek önlemler hakkında kalça protezi çıkığı yazımı inceleyebilirsiniz.
Kalça Kırığı Ameliyatında Hangi Anestezi Kullanılır?
Kalça kırığı ameliyatı spinal anestezi veya genel anestezi altında yapılabilir.
Hangi anestezi yönteminin kullanılacağı:
- Hastanın genel sağlık durumuna
- Kan sulandırıcı kullanımına
- Omurga yapısına
- Solunum ve kalp hastalıklarına
- Yapılacak ameliyatın türüne
- Anestezi uzmanının değerlendirmesine
göre belirlenir.
Her hasta için tek bir anestezi yöntemi zorunlu değildir. Amaç, hasta için en uygun ve güvenli yöntemin seçilmesidir.
Kalça Kırığı Ameliyatı Ne Kadar Sürer?
Ameliyat süresi kırığın tipine, uygulanacak yönteme, kırığın parçalanma derecesine ve hastanın anatomik özelliklerine göre değişir.
PFN veya parsiyel kalça protezi ameliyatları birçok hastada yaklaşık bir ila iki saat içinde tamamlanabilir. Ancak bu süre kesin değildir.
Hastanın ameliyathaneye alınması, anestezi hazırlığı, pozisyon verilmesi ve ameliyat sonrasında uyanma ünitesindeki takip de toplam sürece eklenir.
Kalça Kırığı Ameliyatından Sonra Hasta Ne Zaman Ayağa Kalkar?
Kalça kırığı ameliyatı sonrasında temel hedeflerden biri erken mobilizasyondur.
Hastanın genel durumu ve ameliyat sırasında elde edilen stabilite uygun olduğunda:
- Yatak içinde oturma
- Yatak kenarında oturma
- Ayağa kalkma
- Walker ile yürüme
çalışmalarına genellikle erken dönemde başlanır.
Her hastanın ameliyatın ertesi günü bağımsız şekilde yürümesi beklenmez. Hastanın yaşı, kas gücü, kırık öncesindeki hareket düzeyi, bilişsel durumu ve eşlik eden hastalıkları rehabilitasyon hızını etkiler.
Erken mobilizasyonun komplikasyonların azaltılması ve fonksiyonel iyileşmenin desteklenmesiyle ilişkili olduğu bildirilmektedir. Bu konuda PubMed’de yayımlanan erken mobilizasyon çalışmasına ulaşabilirsiniz.
Ameliyattan Sonra Bacağın Üzerine Basılabilir mi?
Bu karar yapılan ameliyata göre değişir.
Parsiyel kalça protezi sonrasında
Protezin kemiğe yeterli şekilde sabitlendiği hastalarda çoğunlukla erken dönemde yük verme hedeflenir. Ancak cerrahın ameliyat sırasındaki değerlendirmesi esas alınır.
PFN ameliyatı sonrasında
Yük verme miktarı:
- Kırığın stabilitesine
- Parçalanma derecesine
- Kemik kalitesine
- Çivinin ve vidaların konumuna
- Ameliyatta elde edilen tespitin sağlamlığına
göre belirlenir.
Bu nedenle farklı hastalara farklı yük verme önerileri verilmesi normaldir.
Ameliyat Sonrasında Hastanede Kaç Gün Kalınır?
Hastanede kalış süresi sabit değildir.
Taburculuk kararı verilirken:
- Ağrı kontrolü
- Kan değerleri
- Yara durumu
- Genel sağlık durumu
- Beslenme
- Tuvalet ihtiyacının karşılanması
- Walker ile güvenli mobilizasyon
- Evde bakım desteği
değerlendirilir.
Bazı hastalar birkaç gün içinde taburcu olabilirken ek sağlık sorunları bulunan hastalarda yatış süresi uzayabilir. Bazı hastalar doğrudan eve değil, fizik tedavi veya bakım merkezine yönlendirilebilir.
Kalça Kırığı Ameliyatından Sonra Fizik Tedavi Nasıl İlerler?
Fizik tedavi yalnızca kalça hareketlerinden oluşmaz. Amaç, hastanın yeniden güvenli şekilde yataktan kalkabilmesi, ayakta durabilmesi ve yürüyebilmesidir.
Programda genellikle:
- Solunum egzersizleri
- Ayak bileği pompalama hareketleri
- Yatak içinde pozisyon değiştirme
- Yatak kenarında oturma
- Walker ile ayağa kalkma
- Denge çalışmaları
- Kalça ve diz çevresi kas egzersizleri
- Güvenli oturma ve kalkma
- Tuvalet ve kişisel bakım eğitimi
- Merdiven eğitimi
yer alabilir.
Rehabilitasyonun süresi her hasta için farklıdır. Kırık öncesinde bağımsız yürüyen bir hasta ile kırık öncesinde de yürüme desteğine ihtiyaç duyan bir hastanın hedefleri aynı olmayabilir.
Eve Çıkmadan Önce Hangi Hazırlıklar Yapılmalıdır?
Taburculuk öncesinde ev ortamının güvenli hâle getirilmesi önemlidir.
Hasta yakınlarının şu konuları planlaması gerekir:
- Walker veya yürüteç temini
- Gerekirse yükseltilmiş tuvalet aparatı
- Kaygan halıların kaldırılması
- Gece aydınlatmasının düzenlenmesi
- Yatak ile tuvalet arasındaki yolun boşaltılması
- İlaçların düzenli verilmesi
- Pıhtı önleyici ilacın kullanımı
- Yara bakımının nasıl yapılacağı
- Kontrol tarihinin belirlenmesi
- Fizik tedavi planı
- Hastanın evde yalnız bırakılıp bırakılamayacağı
Özellikle ilk haftalarda düşmeye neden olabilecek kablolar, küçük halılar ve kaygan zeminler ortadan kaldırılmalıdır.
Ameliyat Sonrası Hangi Durumlarda Doktora Başvurulmalıdır?
Aşağıdaki durumlardan biri gelişirse hastanın tedavisini yapan ekiple iletişime geçilmelidir:
- Yara yerinde artan kızarıklık veya akıntı
- Yüksek ateş
- Giderek artan kalça veya kasık ağrısı
- Bacakta ani şişlik
- Nefes darlığı
- Göğüs ağrısı
- Ani bilinç değişikliği
- Bacakta belirgin kısalma veya dışa dönme
- Düşme
- Daha önce yürüyebilen hastanın aniden yürüyememesi
Kalça Kırığı Ameliyatı İçin Değerlendirmeye Gelirken Neler Getirilmelidir?
Başka bir hastanede kalça kırığı tanısı konulan veya ameliyat önerilen hastaların değerlendirmeye gelirken mümkünse şu belgeleri getirmesi yararlıdır:
- Kalça ve pelvis röntgenleri
- Varsa tomografi görüntüleri
- Görüntülerin yalnızca raporları değil, CD veya dijital kayıtları
- Kan tahlilleri
- Kullanılan ilaçların listesi
- Kan sulandırıcı ilacın adı ve son kullanım saati
- Geçirilmiş ameliyatlara ait raporlar
- Bilinen kalp, akciğer, böbrek veya şeker hastalıklarına ait belgeler
Kırığın tipi ve hastanın genel durumu birlikte değerlendirilmeden PFN, parsiyel protez veya total kalça protezi konusunda kesin karar verilmemelidir.
Kalça Kırığı Ameliyatı İçin Bursa’da Değerlendirme
Kalça kırığı nedeniyle ameliyat önerilen hastalarda kırığın bulunduğu bölgenin, parçalanma derecesinin, kemik kalitesinin ve hastanın kırık öncesindeki hareket düzeyinin birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Başka bir merkezde çekilmiş röntgen veya tomografi görüntüleri bulunan hasta yakınları, değerlendirmeye gelirken görüntüleri ve kullanılan ilaçların listesini beraberinde getirebilir.
Kalça kırığı ameliyatı, PFN, parsiyel kalça protezi veya total kalça protezi seçenekleri hakkında değerlendirme ve randevu için iletişim sayfasından veya randevu formundan ulaşabilirsiniz.
Prof. Dr. Hanifi Üçpunar
Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı
WhatsApp Bilgi ve İletişim: 0507 220 62 32
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amacı taşır. Kesin ameliyat yöntemi; hastanın muayenesi, radyolojik görüntüleri, genel sağlık durumu ve kişisel ihtiyaçları değerlendirilerek belirlenir.
Kalça Kırığı Ameliyatı Hakkında Sık Sorulan Sorular
Kalça kırığı ameliyatı şart mıdır?
Kalça kırıklarının büyük bölümünde cerrahi tedavi gerekir. Ancak ameliyat kararı kırığın tipi, hastanın genel sağlık durumu ve ameliyattan beklenen yarar dikkate alınarak verilir. Cerrahi uygulanamayan özel durumlarda ameliyatsız takip düşünülebilir.
Kalça kırığı ameliyatı gecikirse ne olur?
Gecikmenin etkisi hastanın sağlık durumuna göre değişir. Uzun süre yatağa bağımlılık; akciğer enfeksiyonu, pıhtı, bası yarası ve kas kaybı riskini artırabilir. Bununla birlikte ameliyattan önce düzeltilmesi gereken ciddi tıbbi sorunlar varsa kısa süreli hazırlık gerekebilir.
Kalça kırığında protez mi, platin mi takılır?
Kırığın yerine göre değişir. Trokanterik kırıklarda genellikle PFN çivisiyle tespit uygulanırken ileri yaştaki hastaların yer değiştirmiş femur boyun kırıklarında parsiyel veya total kalça protezi değerlendirilebilir.
PFN ameliyatında kemik kaynar mı?
Evet. PFN ameliyatında kırık sabitlenir ve kemiğin kaynaması beklenir. Kaynama süresi kırığın tipi, kemik kalitesi ve hastanın genel durumuna göre değişir.
Parsiyel kalça protezinde kırığın kaynaması beklenir mi?
Parsiyel protez ameliyatında kırılmış femur başı çıkarılarak protezle değiştirilir. Bu nedenle femur boynu kırığının kaynaması beklenmez. Ancak ameliyat sırasında kesilen dokuların ve yaranın iyileşmesi gerekir.
Kalça kırığı ameliyatından sonra ne zaman yürünür?
Hastanın durumu ve ameliyatın stabilitesi uygunsa erken dönemde walker ile ayağa kalkılması hedeflenir. Her hastanın yürüme kapasitesi ve ihtiyaç duyduğu destek farklıdır.
Kalça kırığı ameliyatı kaç saat sürer?
Ameliyatın türüne ve kırığın yapısına göre değişmekle birlikte birçok PFN veya parsiyel protez ameliyatı yaklaşık bir ila iki saat sürebilir. Anestezi hazırlığı ve ameliyat sonrası takip bu süreye dâhil değildir.
Kalça kırığı ameliyatından sonra yoğun bakım gerekir mi?
Her hastanın yoğun bakımda takip edilmesi gerekmez. İleri yaşı, ciddi kalp veya akciğer hastalığı, ameliyat sırasında gelişen sorunlar ya da yakın takip ihtiyacı bulunan hastalar yoğun bakımda izlenebilir.
Kalça kırığı ameliyatından sonra hasta eski hâline döner mi?
İyileşme; yaş, kırık öncesi yürüme düzeyi, kas gücü, bilişsel durum, eşlik eden hastalıklar ve rehabilitasyona göre değişir. Tedavinin hedefi mümkün olan en yüksek hareket ve bağımsızlık düzeyine ulaşmaktır.
Bilimsel Kaynaklar
PubMed – Early Mobilisation After Hip Fracture Surgery
