Kalça protezi çıkığı, yapay femur başının protez yuvasından tamamen ayrılmasıdır. Genellikle aniden başlayan şiddetli kalça veya kasık ağrısı, ayağın üzerine basamama, bacak boyunda değişiklik ve kalçayı hareket ettirememe ile ortaya çıkar. Gecikmeden ortopedi veya acil servis değerlendirmesi gerektirir.
İlk kez gelişen her kalça protezi çıkığı yeniden ameliyat gerektirmez. Bazı hastalarda protez, hastane koşullarında sedasyon veya anestezi altında kapalı yöntemle yerine oturtulabilir. Ancak tekrarlayan kalça protezi çıkığı yalnızca ters bir hareket veya şanssızlık olarak değerlendirilmemelidir.
Tekrarlayan çıkıklarda protez parçalarının konumu, kalça çevresindeki kas ve tendonlar, yumuşak doku gerginliği, protez aşınması, kemik kaybı ve omurga-pelvis dengesi birlikte incelenmelidir. Tedavinin başarısı, çıkığın gerçek nedeninin belirlenmesine bağlıdır.
Kalça protezinin kimlere uygulandığı, ameliyatın nasıl yapıldığı ve iyileşme süreci hakkında ayrıntılı bilgi için Bursa’da Kalça Protezi Ameliyatı ana rehberini inceleyebilirsiniz.
Kalça Protezi Çıkığı Nedir?
Total kalça protezi; leğen kemiğine yerleştirilen asetabular komponent, bu komponentin içindeki eklem yüzeyi, uyluk kemiğine yerleştirilen femoral stem ve stem üzerine takılan yapay femur başından oluşur.
Normal şartlarda yapay femur başı, asetabular yuvanın içinde dengeli ve stabil biçimde hareket eder. Yapay femur başının protez yuvasından tamamen ayrılmasına kalça protezi çıkığı, protez dislokasyonu veya kalça protezi instabilitesi adı verilir.
Kalça protezi çıkığı ameliyattan sonraki ilk günlerde gelişebileceği gibi aylar veya yıllar sonra da ortaya çıkabilir. Düşme, ani dönme veya uygun olmayan bir hareket çıkığı tetikleyebilir. Bununla birlikte bazı hastalarda belirgin bir travma olmadan da çıkık görülebilir.
Ameliyatın erken döneminde eklem kapsülü, kaslar ve çevredeki yumuşak dokular henüz tam olarak iyileşmediği için çıkık riski daha belirgin olabilir. Uzun yıllar sorunsuz çalışan bir protezin sonradan çıkmaya başlaması durumunda ise aşınma, gevşeme, kas yetersizliği, komponent konumu ve omurga-pelvis hareketleri araştırılmalıdır.
Kalça Protezi Çıkığının Belirtileri Nelerdir?
Kalça protezi çıktığında hasta çoğunlukla durumu hemen fark eder. En sık görülen belirtiler şunlardır:
- Aniden başlayan şiddetli kalça veya kasık ağrısı
- Ayağın üzerine basamama
- Kalçayı hareket ettirememe
- Bacakta ani kısalma veya uzama hissi
- Bacağın içe ya da dışa dönük kalması
- Kalçada belirgin şekil değişikliği
- Hareket sırasında boşalma veya yerinden çıkma hissi
- Düşme ya da dönme hareketi sonrasında yürüyememe
Hastalar durumu sıklıkla “Kalçam bir anda boşa çıktı”, “Ayağımın üzerine basamadım” veya “Bacağımın boyu değişti” şeklinde tarif eder.
Bu belirtiler ortaya çıktığında hasta yürümeye zorlanmamalı, bacak çekilmemeli ve protez evde yerine oturtulmaya çalışılmamalıdır.
Kalça Protezi Çıktığında Ne Yapılmalıdır?
Kalça protezi çıkığından şüpheleniliyorsa hasta gecikmeden acil serviste veya ortopedi bölümünde değerlendirilmelidir.
Sağlık kuruluşuna ulaşıncaya kadar:
- Hasta ayağa kaldırılmamalıdır.
- Çıkık olduğu düşünülen bacağa yük verilmemelidir.
- Bacak zorlanarak düzeltilmeye çalışılmamalıdır.
- Masaj, çekme veya yerine oturtma manevrası uygulanmamalıdır.
- Mümkünse eski ameliyat raporları ve protez barkodları beraberinde getirilmelidir.
İlk değerlendirmede röntgen çekilerek çıkığın yönü, protez parçalarının durumu ve protez çevresinde kırık bulunup bulunmadığı incelenir. Damar ve sinir muayenesi yapılır. Protezin kapalı yöntemle yerine oturtulmasının güvenli olup olmadığına bu değerlendirmeden sonra karar verilir.
Kalça Protezi Çıkığının 7 Temel Nedeni
Kalça protezi çıkığının çoğu zaman tek bir nedeni yoktur. Hasta özellikleri, implantların yerleşimi, kalça çevresindeki kasların durumu, protez aşınması ve hareket sırasında oluşan mekanik temaslar birlikte etkili olabilir.
Özellikle tekrarlayan kalça protezi çıkığında gerçek nedenin belirlenmesi, uygulanacak tedavinin başarısı açısından kritik öneme sahiptir.
1. Protez Parçalarının Uygun Pozisyonda Olmaması
Kalça protezinin stabilitesi, asetabular ve femoral komponentlerin üç boyutlu konumuyla yakından ilişkilidir.
Değerlendirmede özellikle şu parametreler incelenir:
- Asetabular komponentin eğim açısı
- Asetabular anteversiyon
- Femoral stem anteversiyonu
- İki komponentin birbiriyle açısal uyumu
- Femoral offset
- Bacak uzunluğu
- Yapay femur başının büyüklüğü
- Kalça eklem merkezinin konumu
Röntgende ilk bakışta kabul edilebilir görünen bir protezde bile üç boyutlu açısal uyumsuzluk bulunabilir. Asetabular komponent uygun görünse bile femoral stemin yönelimiyle birlikte değerlendirildiğinde kombine bir pozisyon problemi ortaya çıkabilir.
Bu nedenle tekrarlayan çıkığı bulunan bazı hastalarda bilgisayarlı tomografiyle komponentlerin konumunun ölçülmesi gerekebilir.
2. Kalça Çevresi Kas ve Yumuşak Doku Yetersizliği
Kalça protezinin stabilitesini yalnızca implantlar sağlamaz. Eklem kapsülü, gluteal kaslar, tendonlar ve abduktor mekanizma da yapay femur başının yuva içinde kalmasına yardımcı olur.
Yumuşak doku desteği şu durumlarda yetersiz kalabilir:
- Birden fazla kalça ameliyatı geçirilmesi
- Gluteus medius veya abduktor tendon hasarı
- Büyük trokanter kırığı veya kaynamaması
- Sinir hasarı
- İleri kas erimesi
- Parkinson gibi nörolojik hastalıklar
- Demans ve bilişsel bozukluklar
- İleri yaş ve denge bozukluğu
- Önceden geçirilmiş enfeksiyonlar
- Kalça çevresinde ciddi doku kaybı
Abduktor mekanizma yetersizliğinde protez parçaları uygun pozisyonda olsa bile kalça protezi çıkığı gelişebilir. Bu nedenle değerlendirme yalnızca röntgen görüntüsüne bakılarak yapılmamalıdır.
3. Femoral Offset ve Yumuşak Doku Gerginliğinin Yetersiz Olması
Femoral offset, kalça eklem merkezinin femur kemiğiyle olan yatay ilişkisini ifade eder. Offsetin yeterli oluşturulamaması, kalça çevresindeki kasların mekanik gücünü ve yumuşak doku gerginliğini azaltabilir.
Kalça protezi ameliyatında femoral offset, bacak uzunluğu, eklem merkezi ve kas gerginliği arasında uygun bir denge kurulması gerekir.
Yumuşak dokuların gereğinden gevşek kalması protez başının yuvadan çıkmasını kolaylaştırabilir. Gereğinden fazla gerginlik ise ağrıya, hareket kısıtlılığına veya sinir sorunlarına yol açabilir.
Revizyon ameliyatında amaç yalnızca implantı değiştirmek değil, kalçanın biyomekanik dengesini yeniden oluşturmaktır.
4. Mekanik Sıkışma: İmpingement
Protez boynu, asetabular komponentin kenarı veya kalça çevresindeki kemik ve yumuşak dokular hareket sırasında birbirine temas edebilir. Bu duruma impingement, yani mekanik sıkışma adı verilir.
Hareket devam ettiğinde bu temas kaldıraç etkisi oluşturarak protez başını yuvanın dışına doğru zorlayabilir.
Mekanik sıkışmaya neden olabilecek durumlar şunlardır:
- Komponentlerin uygun olmayan açıda yerleştirilmesi
- Kalça çevresindeki kemik çıkıntıları
- Protez boynunun yuva kenarına temas etmesi
- Uygun olmayan liner tasarımı
- Femoral offsetin yetersiz olması
- Protez aşınmasına bağlı mekanik değişiklikler
- Çevrede oluşan sert skar dokuları
Çıkığın hangi hareket sırasında geliştiğinin öğrenilmesi, mekanik sıkışmanın yönü hakkında önemli bilgi sağlayabilir.
5. Protez Aşınması, Gevşemesi ve Metallozis
Kalça protezinde yıllar içinde gelişen aşınma eklemin mekanik dengesini değiştirebilir. Polietilen yüzeyde oluşan aşınma kemik kaybına, protezin gevşemesine ve kalça eklem merkezinin değişmesine neden olabilir.
Uzun yıllar sorunsuz çalışan bir kalça protezi sonradan çıkmaya başladıysa şu durumlar araştırılmalıdır:
- Polietilen liner aşınması
- Asetabular komponent gevşemesi
- Femoral komponent gevşemesi
- Linerın yerinden ayrılması
- Protez başı veya boynunda mekanik problem
- Protez çevresinde kemik kaybı
- Protez enfeksiyonu
- Metal aşınması veya korozyona bağlı doku reaksiyonu
Bazı eski metal-metal protezlerde veya protez parçalarının birleşim bölgelerinde gelişen korozyonda metal partikülleri çevredeki dokulara yayılabilir. Buna metallozis veya metal kaynaklı olumsuz doku reaksiyonu adı verilir.
Metallozis sonucunda kalça çevresinde sıvı birikimi, psödotümör, kas ve tendon hasarı, kemik kaybı, ağrı, kas gücünde azalma ve protez instabilitesi gelişebilir.
Kalça protezinde seramik ve polietilen eklem yüzeylerinin özellikleri, avantajları ve hangi hastalarda tercih edilebileceği hakkında ayrıntılı bilgi için Seramik Kalça Protezi yazısını inceleyebilirsiniz.
Seramik eklem yüzeyi seçimi ile protezin çıkık stabilitesi aynı konu değildir. Seramik yüzeyler aşınma özellikleri açısından avantaj sağlayabilir; ancak komponent pozisyonu ve yumuşak doku dengesi uygun değilse seramik kullanılması çıkığı tek başına önlemez.
6. Düşme, Travma ve Riskli Hareketler
Düşme, trafik kazası veya ani dönme hareketi sonrasında kalça protezi çıkığı gelişebilir.
Travma sonrasında çıkığa ek olarak:
- Protez çevresi kırık
- Büyük trokanter kırığı
- Komponent hasarı
- Liner ayrılması
- Protez gevşemesi
oluşabilir.
Özellikle ameliyatın erken döneminde bazı hareketler çıkık riskini artırabilir. Riskli pozisyonlar kullanılan cerrahi yaklaşıma göre değişmekle birlikte genel olarak şu hareketlere dikkat edilmesi gerekebilir:
- Kalçanın aşırı bükülmesi
- Çok alçak koltuklara oturulması
- Ani dönme hareketleri
- Bacak bacak üstüne atılması
- Yerden bir şey almak için kontrolsüz biçimde öne eğilme
- Ayak zeminde sabitken gövdenin dönmesi
Ancak hasta bütün önerilere uymasına rağmen çıkık gelişebilir. Basit bir günlük hareketle tekrarlayan çıkık oluşuyorsa yalnızca hastanın hareketlerine odaklanmak doğru değildir. Altta yatan mekanik ve biyolojik nedenler araştırılmalıdır.
7. Omurga-Pelvis Dengesinin Bozulması
Ayakta dururken ve otururken pelvisin pozisyonu değişir. Pelvisin bu hareketi asetabular komponentin işlevsel açısını doğrudan etkiler.
Bel omurgasında ileri sertlik, dejenerasyon veya daha önce yapılmış omurga füzyonu bulunan hastalarda pelvis oturma sırasında yeterince hareket etmeyebilir. Bu durumda protez parçaları standart röntgende kabul edilebilir açılarda görünse bile bazı pozisyonlarda çıkık riski artabilir.
Özellikle tekrarlayan çıkığı bulunan, daha önce bel omurgası ameliyatı geçirmiş veya bel ve pelvis hareketleri belirgin biçimde kısıtlı hastalarda omurga-pelvis-kalça ilişkisi ayrıca değerlendirilmelidir.
Gerekli hastalarda ayakta ve otururken çekilen yan omurga-pelvis grafileri cerrahi planlamaya yardımcı olabilir.
Kalça Protezi Çıkığı Tanısı Nasıl Konulur?
Kalça protezi çıkığı tanısı çoğunlukla muayene ve röntgenle konulur.
İlk değerlendirmede:
- Çıkığın yönü
- Protez çevresinde kırık bulunup bulunmadığı
- Komponentlerin genel konumu
- Protez başının yuvayla ilişkisi
- Kemik kaybı
- Belirgin gevşeme
- Liner veya implant hasarı
araştırılır.
Bilgisayarlı Tomografi
Bilgisayarlı tomografi; asetabular ve femoral komponentlerin üç boyutlu yönelimini ölçmek, kemik kaybını incelemek ve mekanik sıkışmayı değerlendirmek amacıyla kullanılabilir.
Eski Ameliyat Kayıtlarının İncelenmesi
Kullanılan protezin markası, yapay başın çapı, liner tipi, stem özellikleri ve ameliyatta kullanılan cerrahi yaklaşım revizyon planlamasında önemlidir.
Hastanın elinde varsa ameliyat notu, protez barkodları, eski röntgenler ve taburculuk belgeleri değerlendirmeye getirilmelidir.
Enfeksiyon Araştırması
Tekrarlayan çıkık, sürekli ağrı veya protez gevşemesi bulunan bazı hastalarda enfeksiyonun dışlanması gerekir.
Gerekli durumlarda tam kan sayımı, CRP, sedimentasyon, eklem sıvısı aspirasyonu, hücre sayımı ve kültür incelemesi istenebilir.
Enfeksiyon saptanması uygulanacak revizyon yöntemini ve ameliyatın tek ya da iki aşamalı yapılmasını değiştirebilir.
Kalça Protezi Çıkığı Nasıl Tedavi Edilir?
Tedavi; çıkığın ilk kez mi geliştiğine, protez çevresinde kırık bulunup bulunmadığına, komponentlerin durumuna ve çıkığın altında yatan nedene göre planlanır.
Kapalı Redüksiyon
İlk kez gelişen bazı kalça protezi çıkıkları kapalı redüksiyonla tedavi edilebilir.
Kapalı redüksiyonda protez başı, hastane koşullarında sedasyon veya anestezi altında kontrollü manevralarla yuvasına yerleştirilir.
Kapalı redüksiyon şu durumlarda yeterli olmayabilir:
- Protez çevresinde kırık bulunması
- Komponent veya liner ayrılması
- Protezin kapalı yöntemle yerine oturmaması
- Açık yara bulunması
- Damar veya sinir sorunu gelişmesi
- Tekrarlayan kalça protezi çıkığı
- Belirgin komponent malpozisyonu
- Protez gevşemesi
- Ciddi mekanik sıkışma
Protezin anestezi uygulanmadan veya sağlık kuruluşu dışında yerine oturtulmaya çalışılması kırık, sinir hasarı ve implant hasarı gibi ciddi sorunlara yol açabilir.
Kapalı Redüksiyon Sonrası Süreç
Protez yerine oturtulduktan sonra kontrol röntgeni çekilir. Protezin tam olarak yerine yerleştiği ve işlem sırasında kırık oluşmadığı doğrulanır.
Sonraki süreç hastanın çıkık nedeni ve genel durumu dikkate alınarak planlanır. Bazı hastalarda:
- Belirli hareketlerin geçici olarak sınırlandırılması
- Baston veya yürüteç kullanılması
- Seçilmiş durumlarda kalça ortezi
- Düşme riskinin azaltılması
- Kontrollü fizik tedavi
- Kalça çevresi kasların güçlendirilmesi
- Yakın klinik ve radyolojik takip
uygulanabilir.
Kapalı redüksiyon yalnızca mevcut çıkığı düzeltir. Komponent pozisyonu, kas yetersizliği veya mekanik sıkışma devam ediyorsa protez yeniden çıkabilir.
Kalça Protezi Çıkığı Tekrarlar mı?
Evet. Kalça protezi çıkığı bazı hastalarda tekrarlayabilir. Tekrar çıkma riski hastadan hastaya değişir.
Risk özellikle şu durumlarda artabilir:
- Komponentlerin uygun konumda olmaması
- Abduktor kas yetersizliği
- Daha önce birden fazla kalça ameliyatı geçirilmesi
- Nörolojik veya bilişsel hastalık bulunması
- İleri yumuşak doku hasarı
- Protez aşınması veya gevşemesi
- Omurga-pelvis hareket bozukluğu
- Düşme riskinin yüksek olması
İlk çıkık sonrasında yalnızca hareket yasakları verilmesi yerine çıkığın mekanizması da değerlendirilmelidir. Tekrarlayan çıkıklarda daha ayrıntılı görüntüleme ve revizyon planlaması gerekebilir.
Revizyon Kalça Protezi Ameliyatı Ne Zaman Gerekir?
Aşağıdaki durumlarda revizyon kalça protezi ameliyatı gündeme gelebilir:
- Tekrarlayan kalça protezi çıkığı
- Kapalı olarak yerine oturtulamayan çıkık
- Asetabular komponent malpozisyonu
- Femoral komponent malpozisyonu
- Protez gevşemesi
- Polietilen aşınması
- Liner ayrılması veya hasarı
- Belirgin mekanik sıkışma
- Femoral offset veya yumuşak doku gerginliğinin yetersiz olması
- Protez çevresi kırık
- Enfeksiyon
- Metallozis veya metal kaynaklı doku hasarı
- Ciddi abduktor kas yetersizliği
- Mevcut implant tasarımının yeterli stabilite sağlayamaması
Revizyon ameliyatında yalnızca çıkan protezi daha sıkı hâle getirmek amaçlanmaz. Çıkığa neden olan mekanik veya biyolojik sorun belirlenerek kalçanın dengesi yeniden kurulmaya çalışılır.
Protez değişiminin diğer nedenleri, kemik kaybı ve revizyon ameliyatının hazırlık süreci hakkında ayrıntılı bilgi için Kalça ve Diz Protezi Değişimi – Revizyon Cerrahisi rehberini inceleyebilirsiniz.
Kalça Protezi Çıkığında Revizyon Ameliyatı Nasıl Yapılır?
Uygulanacak cerrahi işlem kalça protezi çıkığının gerçek nedenine göre değişir. Her hastada bütün protezin değiştirilmesi gerekmez.
Protez Başı ve Liner Değişimi
Asetabular ve femoral komponentler sağlam, iyi sabitlenmiş ve uygun pozisyondaysa yalnızca protez başı ile liner değiştirilebilir.
Ancak komponentlerin açısı uygun değilse yalnızca baş veya liner değiştirilmesi temel mekanik problemi çözmeyebilir.
Asetabular Komponent Revizyonu
Kalça yuvasının açısı uygun değilse, gevşeme veya ciddi aşınma varsa asetabular komponent çıkarılarak uygun konumda yeni bir komponent yerleştirilebilir.
Kemik kaybı bulunuyorsa özel revizyon yuvaları, metal destekler, augmentler veya kemik greftleri gerekebilir.
Femoral Komponent Revizyonu
Femoral stemin yönelimi uygun değilse, gevşeme varsa veya yeterli offset sağlanamıyorsa stem değiştirilebilir.
Femurda kemik kaybı bulunan hastalarda daha uzun, modüler veya farklı tutunma özelliklerine sahip revizyon stemleri kullanılabilir.
Her İki Komponentin Değiştirilmesi
Hem asetabular hem de femoral komponentte sorun bulunuyorsa tüm protez sistemi yeniden planlanabilir.
Kas ve Tendonların Onarılması
Gluteal tendon yırtığı, büyük trokanter problemi veya abduktor mekanizma yetersizliği bulunan seçilmiş hastalarda kas ve tendon onarımı ya da rekonstrüksiyon gerekebilir.
Mekanik Sıkışmanın Giderilmesi
Çıkığa neden olan kemik çıkıntıları, protez teması veya sert skar dokuları cerrahi sırasında temizlenebilir.
Çıkmaya Dirençli Kalça Protezi Tasarımları
Kalça protezi çıkığı riskini azaltmak amacıyla farklı implant tasarımları kullanılabilir. Ancak protez seçimi, çıkığın gerçek mekanizmasını düzeltmenin yerine geçmez.
Çift Hareketli Kalça Protezi: Dual Mobility
Dual mobility sistemi, kalça protezinin stabilitesini artırmak amacıyla iki hareketli eklem yüzeyinin birlikte çalıştığı özel bir tasarımdır.
Geleneksel kalça protezinde femur başı doğrudan liner içinde hareket eder. Dual mobility sisteminde ise küçük metal veya seramik femur başı büyük bir polietilen yapı içinde hareket eder. Bu büyük polietilen yapı da dış metal asetabular komponentin içinde hareket eder.
İki hareket merkezi, protezin etkili baş çapını ve çıkmadan önce katetmesi gereken mesafeyi artırabilir. Bu mesafe ortopedi literatüründe atlama mesafesi olarak adlandırılır.
Dual mobility sistemleri özellikle şu hasta gruplarında değerlendirilebilir:
- Tekrarlayan kalça protezi çıkığı bulunan hastalar
- Revizyon kalça protezi ameliyatı geçirecek hastalar
- Abduktor kas ve tendon yapısı zayıf olan hastalar
- Nöromüsküler kontrol bozukluğu bulunan hastalar
- Hareket kısıtlamalarına uyumu zorlaştıran bilişsel bozukluğu bulunan hastalar
- Düşme riski yüksek hastalar
- Daha önce birden fazla kalça ameliyatı geçirmiş hastalar
Dual mobility her hasta için standart veya zorunlu bir seçenek değildir. Komponentlerin yanlış konumu düzeltilmeden yalnızca dual mobility kullanılması temel problemi çözmeyebilir. Ayrıca hiçbir implant kalça protezi çıkığı riskini tamamen ortadan kaldırmaz.
Büyük Femur Başları
Femur başı çapının artırılması, protezin yuvadan çıkması için gereken hareket mesafesini artırabilir. Bu nedenle uygun hastalarda daha büyük femur başları stabiliteye katkı sağlayabilir.
Ancak daha büyük baş her zaman daha iyi anlamına gelmez. Asetabular komponentin büyüklüğü, polietilen liner kalınlığı, kullanılan eklem yüzeyi ve protezin mekanik özellikleri birlikte değerlendirilmelidir.
Constrained Liner Nedir?
Constrained liner, femur başını asetabular komponent içinde mekanik olarak tutan özel bir protez tasarımıdır.
Özellikle şu durumlarda değerlendirilebilir:
- İleri abduktor kas yetersizliği
- Ciddi yumuşak doku kaybı
- Nöromüsküler kontrol bozukluğu
- Diğer stabilite yöntemlerinin yetersiz kalması
- Seçilmiş kompleks revizyon vakaları
Constrained liner her kalça protezi çıkığında kullanılacak standart çözüm değildir. Hareket açıklığını sınırlandırabilir ve protez-kemik birleşim bölgesine daha fazla kuvvet aktarabilir.
Dual mobility, büyük femur başı veya constrained liner seçimi; hastanın kas yapısına, kemik kalitesine, mevcut implantlarına, yaşam biçimine ve çıkığın gerçek mekanizmasına göre yapılmalıdır.
Revizyon Kalça Protezi Ameliyatı Neden Daha Karmaşıktır?
Revizyon kalça protezi ameliyatı, ilk kalça protezi ameliyatından daha kapsamlı olabilir.
Bunun başlıca nedenleri şunlardır:
- Eski implantların çıkarılması
- Protez çevresinde kemik kaybı bulunması
- Önceki ameliyatlara bağlı skar dokuları
- Kas ve tendon hasarı
- Protez çevresi kırık riski
- Eski implantların marka ve tasarım özellikleri
- Enfeksiyon olasılığı
- Sinir ve damar çevresindeki anatomik değişiklikler
- Daha uzun veya özel implantlara ihtiyaç duyulması
Revizyon ameliyatında mümkün olduğunca sağlam kemiğin korunması, çıkığın gerçek nedeninin düzeltilmesi ve stabil bir kalça elde edilmesi amaçlanır.
Kalça Protezi Sonrası Her Ağrı Çıkık Anlamına Gelir mi?
Hayır. Kalça protezi bulunan hastalarda ağrının birçok farklı nedeni olabilir.
- Protez gevşemesi
- Protez enfeksiyonu
- Protez çevresi kırık
- Gluteal tendon problemi
- Trokanterik ağrı sendromu
- Kas güçsüzlüğü
- Bel omurgası kaynaklı ağrı
- İliopsoas sıkışması
- Polietilen aşınması
- Metallozis veya korozyona bağlı doku reaksiyonu
- Bacak uzunluk farkı
Kalça protezi çıkığında çoğunlukla ani başlayan ağrı, belirgin hareket kaybı ve ayağın üzerine basamama gelişir. Kesin tanı muayene ve görüntüleme yöntemleriyle konulur.
Bursa’da Kalça Protezi Çıkığına Klinik Yaklaşımım
Bursa’da kalça protezi çıkığı veya tekrarlayan protez instabilitesi nedeniyle değerlendirdiğim hastalarda ilk amacım çıkığın gerçek nedenini ortaya koymaktır.
Değerlendirmede:
- İlk kalça protezi ameliyatının özelliklerini
- Çıkığın ne zaman ve hangi hareketle geliştiğini
- Kaç kez tekrar ettiğini
- Asetabular ve femoral komponentlerin pozisyonunu
- Femoral offset ve bacak uzunluğunu
- Kalça çevresi kasların durumunu
- Protezde aşınma veya gevşeme olup olmadığını
- Metallozis ve yumuşak doku hasarını
- Kemik kaybını
- Enfeksiyon olasılığını
- Omurga-pelvis hareketlerini
birlikte inceliyorum.
Revizyon cerrahisinde amacım yalnızca protezi değiştirmek değildir. Temel hedef, çıkığa neden olan biyomekanik problemi düzeltmek ve hastanın yeniden güvenli, dengeli ve stabil biçimde yürüyebilmesini sağlamaktır.
Bazı hastalarda sınırlı bir parça değişimi yeterliyken bazı hastalarda asetabular komponentin, femoral stemin veya tüm protez sisteminin yeniden planlanması gerekebilir.
İmplant seçimini hastanın yaşı, kemik kalitesi, kas ve tendon yapısı, mevcut protezin özellikleri ve çıkığın mekanizmasına göre kişiselleştiriyorum. Çıkık riski yüksek seçilmiş hastalarda stabilite artırıcı protez tasarımlarını değerlendiriyorum; ancak temel mekanik sorun düzeltilmeden yalnızca implant tasarımına güvenmiyorum.
Hangi Durumlarda Acil Değerlendirme Gerekir?
Kalça protezi bulunan bir hastada aşağıdaki belirtiler gelişirse değerlendirme geciktirilmemelidir:
- Ani başlayan şiddetli kalça veya kasık ağrısı
- Ayağın üzerine basamama
- Bacakta ani kısalma veya uzama
- Bacağın belirgin şekilde içe veya dışa dönmesi
- Düşme sonrasında kalçayı hareket ettirememe
- Kalçada belirgin şekil değişikliği
- Ayakta uyuşma veya kuvvet kaybı
- Ayağın soğuk ya da soluk hâle gelmesi
- Açık yara
- Ateş, akıntı veya enfeksiyon bulguları
Hasta yürütülmemeli ve protez sağlık kuruluşu dışında yerine oturtulmaya çalışılmamalıdır.
Kalça Protezi Çıkığı Hakkında Sık Sorulan Sorular
Kalça protezi çıktıysa mutlaka yeniden ameliyat gerekir mi?
Hayır. İlk kez gelişen bazı çıkıklar hastane koşullarında kapalı redüksiyonla tedavi edilebilir. Ancak çıkığın nedeni ve tekrar riski mutlaka değerlendirilmelidir.
Kalça protezi kapalı olarak nasıl yerine oturtulur?
Hasta sedasyon veya anestezi altındayken kontrollü manevralarla protez başı yuvasına yerleştirilir. İşlem öncesinde ve sonrasında röntgen çekilir.
Kalça protezi neden tekrar tekrar çıkar?
Tekrarlayan çıkığın altında komponent malpozisyonu, kas yetersizliği, mekanik sıkışma, yumuşak doku gevşekliği, aşınma, gevşeme veya omurga-pelvis hareket bozukluğu bulunabilir.
İkinci çıkıktan sonra ameliyat gerekir mi?
Her hasta ayrı değerlendirilir. Ancak ikinci ve sonraki çıkıklarda tekrarlayan instabilitenin nedeni ayrıntılı biçimde araştırılmalıdır. Düzeltilmesi gereken mekanik bir problem saptanırsa revizyon ameliyatı gerekebilir.
Kalça protezi yerine oturtulduktan sonra yürünebilir mi?
Yük verme kararı kontrol röntgenine, protez çevresinde kırık bulunup bulunmamasına ve çıkığın nedenine göre verilir.
Dual mobility protez çıkığı tamamen önler mi?
Hayır. Dual mobility sistemleri uygun hastalarda stabiliteyi artırabilir ancak hiçbir implant kalça protezi çıkığı riskini tamamen ortadan kaldırmaz.
Çıkmaya en dirençli kalça protezi hangisidir?
Her hasta için geçerli tek bir “en dirençli protez” yoktur. Dual mobility, büyük femur başı ve constrained liner gibi tasarımlar stabiliteyi artırabilir. Doğru seçim; komponent pozisyonu, kas yapısı, kemik kalitesi, hastanın hareket kontrolü ve çıkığın nedenine göre yapılmalıdır.
Revizyon ameliyatında bütün protez değiştirilir mi?
Her zaman değil. Sorunun kaynağına göre yalnızca protez başı ve liner, asetabular komponent, femoral stem veya tüm sistem değiştirilebilir.
Fizik tedavi kalça protezi çıkığını önler mi?
Fizik tedavi kas gücünün, dengenin ve güvenli hareket kontrolünün geliştirilmesine yardımcı olabilir. Ancak komponent malpozisyonu, protez gevşemesi veya ciddi mekanik problem bulunuyorsa fizik tedavi tek başına sorunu çözmez.
Kalça protezi yıllar sonra çıkabilir mi?
Evet. Geç dönemde gelişen çıkıklarda protez aşınması, gevşeme, kas yetersizliği, metallozis, travma ve omurga-pelvis hareket bozukluğu gibi nedenler araştırılmalıdır.
Sonuç
Kalça protezi çıkığı gecikmeden değerlendirilmesi gereken önemli bir protez komplikasyonudur.
İlk çıkık bazı hastalarda kapalı yöntemle yerine oturtulabilir. Ancak tekrarlayan kalça protezi çıkığı çoğunlukla yalnızca talihsiz bir hareketten kaynaklanmaz. Komponentlerin pozisyonu, kalça çevresi kaslar, yumuşak doku dengesi, protez aşınması, metallozis ve omurga-pelvis ilişkisi birlikte değerlendirilmelidir.
Dual mobility, büyük femur başları ve constrained liner gibi stabilite artırıcı tasarımlar doğru hastada çıkık riskini azaltmaya yardımcı olabilir. Ancak revizyon kalça protezi ameliyatında başarı yalnızca farklı bir implant kullanılmasına değil, çıkığın gerçek nedeninin doğru belirlenmesine ve bu nedene yönelik cerrahi plan yapılmasına bağlıdır.
Bilimsel Kaynaklar
- American Academy of Orthopaedic Surgeons: Dislocation After Total Hip Replacement
- American Academy of Orthopaedic Surgeons: Revision Total Hip Replacement
- Treatment Strategies for Recurrent Dislocation Following Total Hip Arthroplasty
- Implications of Spinopelvic Mobility on Total Hip Arthroplasty
- Dual-Mobility Cups for Revision Due to Instability
- The Unstable Total Hip Arthroplasty
