Kemik tümörleri, kemik dokusunda gelişen anormal hücre büyümeleridir. Bu tümörler iyi huylu (benign) veya kötü huylu (malign) olabilir. Ayrıca kemikte başlayan primer tümörler ile başka bir organdaki kanserin kemiğe yayılması sonucu oluşan sekonder, yani metastatik tümörler birbirinden ayrılmalıdır.
Röntgen veya MR raporunda “kemik lezyonu”, “kemik tümörü”, “kistik lezyon” ya da “kondroid lezyon” yazması doğrudan kemik kanseri olduğunuz anlamına gelmez. Kemikte görülen oluşumların önemli bir bölümü iyi huyludur. Bununla birlikte lezyonun hastanın yaşı, kemikteki yerleşimi, büyüklüğü, sınırları ve çevre dokularla ilişkisi birlikte değerlendirilmeden kesin bir yorum yapmak doğru değildir.
Prof. Dr. Hanifi Üçpunar olarak kemik tümörü şüphesiyle başvuran hastalarda temel yaklaşımım; hastayı gereksiz yere korkutmadan lezyonun biyolojik davranışını belirlemek, gerekli görüntülemeleri doğru sırayla tamamlamak ve biyopsi ya da ameliyat gerekiyorsa işlemi sonraki tedavi basamaklarıyla uyumlu şekilde planlamaktır.
Kemik Tümörü Her Zaman Kanser midir?
Hayır. Her kemik tümörü kanser değildir.
Kemik tümörleri genel olarak üç grupta değerlendirilebilir:
- İyi huylu kemik tümörleri
- Kötü huylu primer kemik tümörleri
- Başka bir organdaki kanserin kemiğe yayılmasıyla oluşan kemik metastazları
Osteokondrom, enkondrom, osteoid osteoma ve bazı kemik kistleri iyi huylu lezyonlardır. Osteosarkom, Ewing sarkomu ve kondrosarkom ise kötü huylu primer kemik tümörleri arasında yer alır.
İyi huylu bir tümör de büyüyerek kemiği zayıflatabilir, ekleme zarar verebilir, sinir veya damarlara baskı yapabilir ve patolojik kırığa yol açabilir. Bu nedenle yalnızca “iyi huylu” ifadesine bakarak takipten vazgeçilmemelidir.
Kemik Tümörlerinin Belirtileri Nelerdir?
Kemik tümörlerinin belirtileri; tümörün türüne, büyüklüğüne, yerleşimine ve biyolojik davranışına bağlı olarak değişir.
En sık görülen kemik tümörü belirtileri şunlardır:
- Kemikte veya eklem çevresinde devam eden ağrı
- Gece veya istirahat sırasında artan ağrı
- Bulunduğu bölgede şişlik ya da ele gelen kitle
- Eklem hareketlerinde kısıtlılık
- Yürüme güçlüğü veya topallama
- Kemiğin zayıflamasına bağlı patolojik kırık
- Çocuk veya genç hastalarda geçmeyen diz ya da omuz çevresi ağrısı
- Bazı kötü huylu tümörlerde halsizlik, ateş veya açıklanamayan kilo kaybı
Kemik ağrısının bulunması tek başına kanser anlamına gelmez. Spor yaralanmaları, enfeksiyonlar, eklem hastalıkları ve travmalar da benzer ağrılar oluşturabilir. Ancak birkaç haftadır devam eden, giderek artan, dinlenmekle geçmeyen veya gece uykudan uyandıran ağrı değerlendirilmelidir.
Özellikle çocuk ve gençlerde diz ya da omuz çevresinde uzun süren ağrının yalnızca “büyüme ağrısı” olduğu düşünülerek geçiştirilmemesi önemlidir.
Hangi Belirtilerde Gecikmeden Muayene Olunmalıdır?
Aşağıdaki durumlardan biri varsa ortopedi ve travmatoloji değerlendirmesi geciktirilmemelidir:
- Nedeni açıklanamayan ve giderek artan kemik ağrısı
- Gece uykudan uyandıran ağrı
- Yeni ortaya çıkan veya büyüyen şişlik
- Röntgen ya da MR’da kemik lezyonu görülmesi
- Çok hafif bir travmayla kemik kırılması
- Daha önce bilinen bir kemik lezyonunun büyümesi
- Kanser öyküsü bulunan hastada yeni başlayan kemik ağrısı
- Çocuk veya genç hastada birkaç haftadır devam eden topallama
Bu belirtiler mutlaka kötü huylu bir tümörü göstermez. Ancak doğru tanının gecikmemesi için değerlendirme gerekir.
Kemik Tümörü Tanısı Nasıl Konulur?
Kemik tümörü tanısı yalnızca MR raporuna bakılarak konulmaz. Hastanın öyküsü, muayenesi, yaşı, tümörün kemikteki yerleşimi ve bütün görüntüleme bulguları birlikte değerlendirilir.
Röntgen
Kemik tümörü şüphesinde ilk ve en değerli incelemelerden biri doğrudan röntgendir. Tümörün kemik yapıcı mı, kemik eritici mi olduğu; sınırlarının düzenli veya saldırgan görünümlü olup olmadığı ve kemik korteksinde hasar oluşturup oluşturmadığı değerlendirilebilir.
Manyetik Rezonans Görüntüleme
MR; tümörün kemik iliğindeki yayılımını, yumuşak dokuya uzanımını ve damar, sinir, kas ve eklemlerle ilişkisini gösterir. Biyopsi ve uzuv koruyucu cerrahi planlamasında önemli bir incelemedir.
Bilgisayarlı Tomografi
BT; kemiğin kortikal yapısını, tümör içindeki mineralizasyonu ve özellikle pelvis, omurga gibi karmaşık anatomik bölgeleri ayrıntılı değerlendirmeye yardımcı olur.
Evreleme İncelemeleri
Kötü huylu tümör şüphesinde hastalığın başka bölgelere yayılıp yayılmadığını değerlendirmek amacıyla tümörün türüne göre toraks BT, PET-BT, kemik sintigrafisi veya başka incelemeler istenebilir.
Kemik Tümöründe Biyopsi Ne Zaman Yapılır?
Biyopsi, şüpheli bir kemik tümöründen doku örneği alınarak patolojik tanının belirlenmesidir. Ancak her kemik lezyonuna biyopsi yapılması gerekmez.
Biyopsi kararı verilmeden önce gerekli görüntülemelerin tamamlanması gerekir. Biyopsi giriş hattı, ileride yapılabilecek tümör ameliyatında çıkarılabilecek bir bölgede olmalıdır. Rastgele veya yanlış anatomik hattan yapılan biyopsi çevredeki sağlıklı dokuların tümör hücreleriyle kontamine olmasına ve sonraki cerrahinin genişlemesine neden olabilir.
Bu nedenle kemik tümörü şüphesinde temel prensip şudur:
Biyopsi, esas ameliyatı planlayacak cerrahi ekip tarafından veya bu ekiple birlikte planlanmalıdır.
Biyopsi çoğunlukla görüntüleme eşliğinde yapılan kalın iğne biyopsisi şeklinde uygulanır. Bazı durumlarda açık biyopsi gerekebilir. Alınan örnek, kemik ve yumuşak doku tümörleri konusunda deneyimli patolog tarafından değerlendirilir.
Her Kemik Tümörü Ameliyat Edilir mi?
Hayır. Tedavi kararı tümörün adına göre değil; biyolojik davranışına, büyüklüğüne, yerine, hastanın yaşına ve kırık riskine göre verilir.
Küçük, iyi huylu ve zaman içinde değişmeyen bazı lezyonlar belirli aralıklarla röntgen veya MR ile takip edilebilir.
Cerrahi tedavi şu durumlarda gündeme gelebilir:
- Lezyonun büyümesi
- Devam eden ağrı oluşturması
- Kemiği zayıflatarak kırık riski yaratması
- Eklem, sinir veya damarlara baskı yapması
- Radyolojik olarak agresif görünmesi
- Kesin tanının başka şekilde konulamaması
- Kötü huylu tümör tanısı bulunması
Kemik Tümörü Ameliyatı Nasıl Yapılır?
Kemik tümörü ameliyatı, tümörün türüne göre farklı tekniklerle gerçekleştirilebilir.
Küretaj ve Kemik Grefti veya Kemik Çimentosu
Bazı iyi huylu ancak büyüyen ya da kemiği zayıflatan tümörlerin içi temizlenir. Oluşan boşluk kemik grefti veya kemik çimentosuyla doldurulabilir. Gerektiğinde plak ve vida ile kemiğe ek destek sağlanır.
Geniş Cerrahi Rezeksiyon
Kötü huylu tümörlerde amaç, tümörü çevresinde güvenli cerrahi sınır bırakılarak tek parça halinde çıkarmaktır. Cerrahi sınırın doğru planlanması, lokal nüks riskinin azaltılması açısından önemlidir.
Uzuv Koruyucu Cerrahi ve Rekonstrüksiyon
Günümüzde birçok kemik tümöründe, onkolojik olarak güvenli olduğu sürece kol veya bacağın korunması hedeflenir. Tümörlü kemik çıkarıldıktan sonra oluşan eksiklik;
- Tümör protezi
- Plak ve vida sistemleri
- Kemik greftleri
- Özel rekonstrüksiyon yöntemleri
kullanılarak yeniden yapılandırılabilir.
Amputasyon Gerekir mi?
Kemik kanseri tanısı alınması otomatik olarak amputasyon gerektiği anlamına gelmez. Amputasyon; tümörün büyük damar ve sinirleri yaygın biçimde tuttuğu, güvenli cerrahi sınır sağlanamadığı veya uzvun fonksiyonel olarak korunamayacağı seçilmiş durumlarda gündeme gelir.
Temel hedef, kanser kontrolünü tehlikeye atmadan mümkün olduğunca uzuv fonksiyonunu korumaktır.
Kemoterapi ve Radyoterapi Ne Zaman Kullanılır?
Her kötü huylu kemik tümörü aynı ilaç veya radyoterapi protokolüyle tedavi edilmez.
Osteosarkom ve Ewing sarkomu gibi bazı tümörlerde kemoterapi tedavinin önemli bir parçasıdır. Kondrosarkomların önemli bir bölümünde ise temel tedavi cerrahidir. Radyoterapi; tümörün türüne, yerleşimine, cerrahi sınırlarına ve hastalığın yayılımına göre seçilmiş hastalarda uygulanabilir.
Hedefli tedaviler veya immünoterapi bütün kemik tümörlerinde rutin olarak kullanılmaz. Bu seçenekler yalnızca belirli patolojik ve moleküler özelliklere sahip seçilmiş hastalarda medikal onkoloji değerlendirmesiyle gündeme gelir.
Kemik Tümörü Ameliyatı Sonrası Süreç
Ameliyat sonrası iyileşme süresi yapılan işlemin büyüklüğüne, tümörün yerine ve kullanılan rekonstrüksiyon yöntemine göre değişir.
Takip sürecinde;
- Yara ve enfeksiyon kontrolü
- Patoloji sonucunun değerlendirilmesi
- Gerekli durumlarda kemoterapi veya radyoterapi planlaması
- Fizik tedavi ve kas gücünün yeniden kazanılması
- Lokal nüks ve uzak yayılım açısından düzenli görüntüleme
uygulanır.
Bazı küçük iyi huylu tümör ameliyatlarından sonra hasta kısa sürede günlük yaşamına dönebilirken, geniş rezeksiyon ve tümör protezi uygulanan hastalarda daha uzun bir rehabilitasyon gerekebilir.
İlk Muayeneye Gelirken Neler Getirilmelidir?
Kemik tümörü veya şüpheli kemik lezyonu nedeniyle başvuran hastaların mümkünse şu belgeleri beraberinde getirmesi yararlıdır:
- Röntgen, MR, BT ve PET-BT görüntülerinin CD veya dijital kayıtları
- Radyoloji raporları
- Daha önce biyopsi yapılmışsa patoloji raporu
- Patoloji preparatları veya parafin blokları
- Önceki ameliyat notları
- Kullanılan ilaçların listesi
- Varsa daha önceki görüntülemeler
Eski ve yeni görüntülemelerin karşılaştırılması, tümörün büyüyüp büyümediğini ve biyolojik davranışını anlamada son derece değerlidir.
Sık Sorulan Sorular
Kemik tümörü röntgende belli olur mu?
Birçok kemik tümörü röntgende görülebilir ve tümörün iyi ya da agresif davranışlı olabileceğine ilişkin önemli bulgular verir. Ancak kesin değerlendirme için MR, BT ve bazı durumlarda biyopsi gerekebilir.
Kemik tümörü ağrı yapar mı?
Hem iyi hem de kötü huylu kemik tümörleri ağrı yapabilir. Bununla birlikte bazı tümörler uzun süre ağrısız kalabilir ve rastlantısal olarak saptanabilir.
Biyopsi tümörü yayar mı?
Doğru teknikle ve cerrahi planla uyumlu hattan yapılan biyopsi, tanı ve tedavinin gerekli bir parçasıdır. Plansız yapılan biyopsi ise tümör hücrelerinin çevre dokulara lokal olarak taşınmasına ve sonraki ameliyatın genişlemesine neden olabilir.
İyi huylu kemik tümörü tekrarlar mı?
Bazı iyi huylu tümörlerin nüks riski düşüktür. Dev hücreli tümör veya anevrizmal kemik kisti gibi lokal agresif lezyonlarda ise tekrarlama riski daha yüksek olabilir. Takip planı tümörün patolojik tanısına göre belirlenir.
Kemik tümörü ameliyatından sonra yürünebilir mi?
Yürüme zamanı tümörün bulunduğu kemiğe, yapılan ameliyata ve kullanılan rekonstrüksiyona bağlıdır. Bazı hastalar erken dönemde kontrollü yük verebilirken, bazı hastalarda kemiğin iyileşmesi için bir süre yük kısıtlaması gerekir.
Bursa’da Kemik Tümörü Değerlendirmesi ve Cerrahi Tedavi
Kemik tümörü tedavisinde başarı, yalnızca tümörün çıkarılmasına değil; doğru görüntüleme, doğru biyopsi hattı, doğru patolojik tanı ve ameliyatın uygun cerrahi sınırlarla gerçekleştirilmesine bağlıdır.
Röntgen veya MR raporunuzda kemik tümörü, kemik kisti, kemik lezyonu, patolojik kırık ya da metastaz şüphesi belirtilmişse görüntülerin ayrıntılı değerlendirilmesi gerekir.
Prof. Dr. Hanifi Üçpunar tarafından Bursa VM Medical Park Hastanesi’nde kemik ve yumuşak doku tümörlerinin tanısı, biyopsi planlaması, cerrahi tedavisi ve ameliyat sonrası takibi gerçekleştirilmektedir. Bursa’nın yanı sıra Balıkesir, Yalova, Bilecik, Kütahya ve çevre illerden başvuran hastalar mevcut görüntülemeleri ve raporlarıyla değerlendirmeye alınabilir.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Kesin tanı ve kişiye özel tedavi planı için muayene ve radyolojik değerlendirme gereklidir.
