Kemik tümörü tanısı ve tedavisindeki basamaklar bu yazıda sade bir şekilde özetlenmiştir.
Kemikte şüpheli bir lezyon veya kitle saptandığında izlenecek yol; tümörün yerleşimine, görüntüleme özelliklerine, hastanın yaşına ve eşlik eden bulgulara göre belirlenir. Her kemik lezyonu kanser anlamına gelmez. Ancak yanlış sırayla yapılan tetkikler, plansız biyopsi veya tümörün niteliği bilinmeden gerçekleştirilen cerrahi girişimler sonraki tedaviyi zorlaştırabilir.
Kemik kistleri, iyi ve kötü huylu kemik tümörleri ile yumuşak doku kitlelerinin genel değerlendirilmesi hakkında ayrıntılı bilgi için kemik ve yumuşak doku tümörleri sayfasını inceleyebilirsiniz.
Kemik tümörü tanı ve tedavisi, belirli basamaklar izlenerek ve mümkün olduğunda multidisipliner bir ekip tarafından planlanmalıdır.
1. İlk Muayene: Hasta Polikliniğe Başvurduğunda Ne Yapılır?
Kemik tümörleri bazen başka bir nedenle çekilen röntgende tesadüfen fark edilir. Bazı hastalarda ise geçmeyen kemik ağrısı, istirahatte veya geceleri artan ağrı, şişlik, ele gelen kitle ya da hafif bir travmayla meydana gelen kırık ilk belirti olabilir.
Muayene sırasında öncelikle:
- Şikâyetin ne zaman başladığı,
- Ağrının gece veya istirahatte devam edip etmediği,
- Kitlenin büyüyüp büyümediği,
- Daha önce geçirilmiş kanser öyküsü,
- Ateş, kilo kaybı veya enfeksiyon bulguları,
- Eklem hareketleri,
- Uzvun dolaşım ve sinir durumu
değerlendirilir.
Muayenenin ardından lezyonun özelliklerine göre görüntüleme yöntemleri planlanır.
Direkt grafi — röntgen
Kemik tümörlerinin değerlendirilmesinde genellikle ilk basamaktır. Lezyonun kemikteki yerleşimi, sınırları, kemik yapımına veya yıkımına neden olup olmadığı, korteksteki değişiklikler ve patolojik kırık bulunup bulunmadığı incelenir.
Manyetik rezonans görüntüleme — MR
Tümörün kemik iliği içindeki yayılımını ve çevredeki kas, eklem, damar ve sinir yapılarıyla ilişkisini gösterir. MR, biyopsi ve cerrahi planlama öncesindeki en önemli incelemelerden biridir.
Bilgisayarlı tomografi — BT
Kemiğin korteks yapısını ve tümördeki kireçlenme veya kemikleşme alanlarını daha ayrıntılı gösterebilir. Gerektiğinde biyopsi ve cerrahi planlamaya yardımcı olur.
Laboratuvar incelemeleri
Kan testleri tek başına kemik tümörü tanısı koydurmaz. Bununla birlikte enfeksiyon, metabolik kemik hastalıkları ve bazı sistemik hastalıkların ayırıcı tanısında yol gösterici olabilir.
Görüntüleme sonucunda şüpheli bir lezyon saptanması, doğrudan ameliyat gerektiği anlamına gelmez. Öncelikle lezyonun biyolojik davranışı ve biyopsi gerektirip gerektirmediği değerlendirilmelidir.
Kemikte saptanan bazı oluşumlar tümör değil, iyi huylu kistik lezyonlar olabilir. Bu konu hakkında kemik kistlerinin belirtileri ve tedavisi başlıklı yazıyı inceleyebilirsiniz.
2. Biyopsi: Kesin Tanının Konulduğu Aşama
Biyopsi, şüpheli kemik tümörlerinde kesin tanıya ulaşmak için tümörden doku örneği alınmasıdır. Ancak biyopsi, basit bir örnek alma işlemi olarak değerlendirilmemelidir.
Biyopsinin giriş noktası ve dokular içinde ilerlediği hat, daha sonra yapılabilecek tümör ameliyatının sınırlarını doğrudan etkileyebilir. Yanlış yerden veya plansız yapılan bir biyopsi, uzuv koruyucu cerrahiyi zorlaştırabilir ve çıkarılması gereken sağlam doku miktarını artırabilir.
Bu nedenle biyopsi:
- MR ve gerekli diğer görüntülemeler tamamlandıktan sonra,
- Tümörün çıkarılacağı olası cerrahi yaklaşım dikkate alınarak,
- Kesin ameliyatı gerçekleştirecek ortopedik onkoloji ekibiyle koordineli biçimde,
- Radyoloji ve patoloji bölümleriyle iş birliği içinde
planlanmalıdır.

Kalın iğne biyopsisi — tru-cut biyopsi
Çoğu şüpheli kemik lezyonunda ilk tercih edilen yöntemdir. Ultrason veya BT gibi görüntüleme yöntemleri eşliğinde tümörden küçük doku parçaları alınır.
Açık biyopsi
İğne biyopsisinin yeterli doku sağlamadığı veya teknik olarak uygun olmadığı seçilmiş hastalarda uygulanır. Cerrahi kesi, ileride yapılabilecek tümör ameliyatında biyopsi hattıyla birlikte çıkarılabilecek şekilde planlanmalıdır.
Kas-iskelet sistemi tümörlerinde biyopsinin hangi durumlarda ve nasıl planlanması gerektiği hakkında daha ayrıntılı bilgi için kemik ve kıkırdak tümörlerinde biyopsi başlıklı yazıyı okuyabilirsiniz.
Amerika Birleşik Devletleri Ulusal Kanser Enstitüsünün hasta bilgilendirme rehberinde de osteosarkom şüphesinde biyopsinin, kesin cerrahi tedaviyi gerçekleştirecek ekiple koordineli olarak planlanmasının önemi vurgulanmaktadır. Ayrıntılı bilgiye NCI osteosarkom tanı ve tedavi rehberinden ulaşabilirsiniz.
Patolojik inceleme sonucunda tümörün:
- İyi huylu veya kötü huylu olup olmadığı,
- Hücresel tipi,
- Tümör derecesi,
- Gerekli durumlarda moleküler ve genetik özellikleri
belirlenir.
Osteosarkom, Ewing sarkomu, kondrosarkom ve dev hücreli kemik tümörü gibi hastalıkların tedavileri birbirinden farklıdır. Bu nedenle patolojik tanı kesinleşmeden plansız cerrahi girişim yapılmamalıdır.
3. Evreleme: Tümör Başka Bir Bölgeye Yayılmış mı?
Kötü huylu bir kemik tümörü saptandığında yalnızca tümörün bulunduğu kemik değerlendirilmez. Hastalığın vücudun başka bölgelerine yayılıp yayılmadığının da araştırılması gerekir.
Tümörün türüne göre:
- Akciğer tomografisi,
- PET-BT,
- Kemik sintigrafisi,
- Tüm vücut MR,
- Bölgesel lenf nodlarının değerlendirilmesi
gibi incelemeler kullanılabilir.
Her hastaya aynı tetkiklerin yapılması gerekmez. Evreleme planı; tümörün patolojik tipine, yerleşimine ve hastanın klinik özelliklerine göre belirlenir.
Evreleme sonucunda hastalığın:
- Yalnızca başladığı kemikle sınırlı olup olmadığı,
- Başka kemiklere yayılıp yayılmadığı,
- Akciğer veya diğer organlarda metastaz bulunup bulunmadığı,
- Tedavinin hangi sırayla uygulanacağı
belirlenir.
Başka bir organda başlayan kanserin kemiğe yayılması, primer kemik tümöründen farklı bir durumdur. Kemik metastazlarının belirtileri ve tedavi seçenekleri hakkında metastatik kemik tümörleri başlıklı yazıda ayrıntılı bilgi bulabilirsiniz.
4. Cerrahi Tedavi: Kemik Tümörü Ameliyatı Ne Zaman Gerekir?
Her kemik tümörü ameliyat edilmez. Küçük, iyi huylu ve büyüme göstermeyen bazı lezyonlar düzenli görüntüleme ile takip edilebilir.
Bununla birlikte aşağıdaki durumlarda cerrahi tedavi gerekebilir:
- Tümörün büyümesi,
- Sürekli veya giderek artan ağrıya neden olması,
- Kemiği zayıflatması,
- Patolojik kırık riski oluşturması,
- Eklem yüzeyine zarar vermesi,
- Sinir veya damar yapılarına baskı yapması,
- Kötü huylu tümör tanısı konulması.
Kötü huylu kemik tümörlerinde cerrahi, çoğu zaman lokal tedavinin temel basamaklarından biridir. Amaç, tümörü güvenli cerrahi sınırlarla çıkarırken mümkün olan en iyi uzuv fonksiyonunu korumaktır.
Kürtaj ve kemik grefti veya kemik çimentosu
Tümör dokusunun kemik içinden temizlenmesidir. Oluşan boşluk kemik grefti, kemik çimentosu veya uygun başka materyallerle doldurulabilir.
Kemiğin kırılma riski varsa bölge plak ve vidalarla desteklenebilir. Bu yöntem daha çok iyi huylu veya lokal olarak agresif bazı kemik tümörlerinde uygulanır.
Geniş cerrahi rezeksiyon
Tümörün çevresinde güvenli bir sağlam doku sınırı bırakılarak tek parça hâlinde çıkarılmasıdır. Özellikle kötü huylu veya lokal olarak agresif tümörlerde uygulanabilir.
Segmenter kemik rezeksiyonu ve rekonstrüksiyon
Tümörlü kemik bölümü çıkarıldıktan sonra oluşan boşluk:
- Tümör protezi,
- Biyolojik kemik rekonstrüksiyonu,
- Kemik greftleri,
- Plak ve vida sistemleri,
- Modüler implantlar
kullanılarak yeniden yapılandırılabilir.
Tümör protezi
Özellikle diz, kalça ve omuz çevresinde geniş bir kemik bölümünün çıkarılması gereken hastalarda kullanılabilir.
Amaç, tümörlü dokunun çıkarılmasının ardından eklem bütünlüğünü ve uzuv fonksiyonunu mümkün olduğunca yeniden sağlamaktır.
Amputasyon
Günümüzde uzuv koruyucu cerrahi yöntemlerin gelişmesi sayesinde amputasyon daha seyrek uygulanmaktadır.
Ancak:
- Tümörün önemli damar ve sinirleri yaygın biçimde tutması,
- Güvenli cerrahi sınırların başka şekilde sağlanamaması,
- Kontrol edilemeyen enfeksiyon,
- İşlevsel bir uzvun korunmasının mümkün olmaması
gibi bazı ileri durumlarda amputasyon gündeme gelebilir.
Cerrahinin şekli yalnızca tümörün büyüklüğüne göre belirlenmez. Tümörün türü, damar ve sinirlerle ilişkisi, tedaviye verdiği yanıt ve ameliyat sonrasında beklenen uzuv fonksiyonu birlikte değerlendirilir.
5. Kemoterapi ve Radyoterapi Ne Zaman Gerekir?
Her kemik tümöründe kemoterapi veya radyoterapi uygulanmaz. Bu tedavilerin gerekip gerekmediği patolojik tanıya ve tümörün biyolojik özelliklerine göre belirlenir.
Kemoterapi
Yüksek dereceli osteosarkom ve Ewing sarkomu gibi bazı kötü huylu kemik tümörlerinde kemoterapi, tedavinin temel parçalarından biridir.
Kemoterapi:
- Ameliyattan önce sistemik hastalığı kontrol altına almak,
- Tümörün tedaviye verdiği yanıtı değerlendirmek,
- Ameliyattan sonra vücutta kalmış olabilecek mikroskobik tümör hücrelerini hedeflemek
amacıyla uygulanabilir.
Kondrosarkomların çoğunda ise temel tedavi cerrahidir ve klasik kemoterapinin etkisi sınırlıdır. Ancak tümörün alt tipine ve derecesine göre farklı tedaviler gündeme gelebilir.
Radyoterapi
Radyoterapinin kemik tümörü tedavisindeki yeri, tümörün türüne göre değişir.
Ewing sarkomu radyoterapiye duyarlı bir tümördür. Cerrahinin uygun olmadığı, tümörün tamamen çıkarılamadığı veya cerrahi sınırların yetersiz kaldığı durumlarda lokal tümör kontrolü amacıyla kullanılabilir.
Ewing sarkomunun belirtileri, tanısı ve tedavisi hakkında Ewing sarkomu başlıklı yazıda ayrıntılı bilgi bulunmaktadır.
Radyoterapi ayrıca:
- Ameliyatla çıkarılamayan bazı tümörlerde,
- Lokal nükslerde,
- Kemik metastazlarına bağlı ağrının azaltılmasında,
- Patolojik kırık riskinin kontrolünde,
- Omurilik basısı bulunan hastalarda
uygulanabilir.
Kemoterapi, cerrahi ve radyoterapinin Ewing sarkomu tedavisindeki yeri hakkında güncel hasta bilgilendirmesine NCI Ewing sarkomu tedavi rehberi üzerinden ulaşabilirsiniz.
Kemoterapi ve radyoterapi kararı; ortopedik onkoloji, tıbbi onkoloji ve radyasyon onkolojisi ekiplerinin birlikte değerlendirmesiyle verilmelidir.
6. Kemik Tümörü Ameliyatı Sonrası Süreç
Ameliyat sonrası iyileşme süreci, yapılan cerrahinin büyüklüğüne ve kullanılan rekonstrüksiyon yöntemine göre değişir.
İlk dönemde:
- Ağrı kontrolü,
- Yara takibi,
- Enfeksiyonun önlenmesi,
- Damar ve sinir fonksiyonlarının değerlendirilmesi,
- Kan pıhtısı riskinin azaltılması,
- Uygun zamanda ayağa kaldırma
önceliklidir.
Ameliyat sırasında çıkarılan tümör dokusu patolojik incelemeye gönderilir. Nihai patoloji raporunda:
- Tümörün kesin tipi,
- Tümörün derecesi,
- Cerrahi sınırların temiz olup olmadığı,
- Kemoterapi uygulanmışsa tümörün tedaviye verdiği yanıt
değerlendirilir.
Fizik tedavi programı her hasta için aynı değildir. Hastanın ne zaman ayağa kalkacağı, ameliyat edilen uzvun üzerine ne kadar yük vereceği ve eklem hareketlerine ne zaman başlayacağı yapılan ameliyata göre belirlenir.
Özellikle tümör protezi veya geniş kemik rekonstrüksiyonu yapılan hastalarda rehabilitasyon programı, cerrahi yöntemle uyumlu biçimde ilerlemelidir.
7. Tedavi Sonrası Takip
Kemik tümörü tedavisi, ameliyatın tamamlanmasıyla sona ermez. Hastaların lokal nüks, uzak yayılım, implant sorunları ve uzuv fonksiyonu açısından düzenli takip edilmesi gerekir.
Takip sırasında:
- Klinik muayene,
- Ameliyat bölgesinin röntgen veya MR incelemesi,
- Gerekli hastalarda akciğer grafisi veya akciğer tomografisi,
- Protez veya rekonstrüksiyonun değerlendirilmesi
yapılabilir.
Kontroller genellikle tedaviden sonraki ilk yıllarda daha sık, sonraki yıllarda daha seyrek gerçekleştirilir. Ancak bütün kemik tümörleri için geçerli tek bir takip aralığı bulunmamaktadır.
Takip programı:
- Tümörün tipi,
- Tümörün derecesi,
- Hastalığın evresi,
- Cerrahi sınırlar,
- Uygulanan ek tedaviler,
- Hastanın genel durumu
dikkate alınarak kişiye özel hazırlanmalıdır.
Tedavi Başarısında En Önemli Faktörler
Kemik tümörü tedavisinde başarılı ve fonksiyonel bir sonuç için şu noktalar özellikle önemlidir:
- Biyopsinin doğru zamanda ve doğru hattan yapılması
- Patolojik tanının doğru konulması
- Tümörün uygun cerrahi sınırlarla çıkarılması
- Ortopedik onkoloji, radyoloji, patoloji ve medikal onkoloji ekiplerinin birlikte çalışması
- Tümör kontrolü sağlanırken uzuv fonksiyonunun mümkün olduğunca korunması
- Ameliyat sonrasında düzenli takip yapılması
Erken değerlendirme, özellikle plansız biyopsi veya ameliyat yapılmadan önce doğru tedavi planının oluşturulması açısından önemlidir.
Bununla birlikte tedavi başarısı yalnızca tanının erken konmasına değil; tümörün biyolojik özelliklerine, evresine ve uygulanan tedaviye verdiği yanıta da bağlıdır.
Kemik Tümörleri Hakkında Sık Sorulan Sorular
Kemikte görülen her lezyon kanser midir?
Hayır. Kemikte görülen lezyonların önemli bir bölümü iyi huyludur. Ancak görüntüleme bulguları şüpheli olan, büyüyen, ağrı yapan veya kemiği zayıflatan lezyonların ayrıntılı değerlendirilmesi gerekir.
Biyopsi olmadan kemik tümörü ameliyatı yapılabilir mi?
Bazı tipik iyi huylu lezyonlar dışında, kötü huylu tümör şüphesi bulunan hastalarda kesin cerrahi tedaviden önce biyopsi yapılması gerekir.
Biyopsi hattı, daha sonra gerçekleştirilebilecek tümör ameliyatı dikkate alınarak planlanmalıdır.
Biyopsi tümörü yayar mı?
Doğru teknikle ve cerrahi planla uyumlu bir hattan yapılan biyopsi, tanı ve tedavinin gerekli bir parçasıdır.
Plansız veya yanlış hattan yapılan biyopsi ise tümör hücrelerinin çevre dokulara lokal olarak taşınmasına ve sonraki ameliyatın genişlemesine neden olabilir.
Her kemik tümöründe protez kullanılır mı?
Hayır. Küçük veya uygun yerleşimli lezyonlarda yalnızca kürtaj ve kemik grefti yeterli olabilir.
Tümör protezleri, çoğunlukla ekleme yakın geniş bir kemik bölümünün çıkarılması gereken seçilmiş hastalarda kullanılır.
Kemik tümörü ameliyatından sonra hasta yürüyebilir mi?
Çoğu hastada temel amaç, uzvun ve yürüme fonksiyonunun korunmasıdır.
Ancak hastanın ne zaman yürüyebileceği; tümörün bulunduğu kemiğe, çıkarılan kemik miktarına, kullanılan rekonstrüksiyona ve ameliyat sonrasındaki iyileşme sürecine göre değişir.
Kemik tümörü ile kemik metastazı aynı hastalık mıdır?
Hayır. Primer kemik tümörü doğrudan kemik dokusundan başlar.
Kemik metastazı ise meme, akciğer, prostat, böbrek veya başka bir organda başlayan kanserin kemiğe yayılmasıdır. Bu iki durumun tedavi yaklaşımları birbirinden farklıdır.
Sonuç
Kemik tümörlerinin tanı ve tedavisinde en önemli konu, işlemlerin doğru sırayla planlanmasıdır.
Özellikle şüpheli bir kemik lezyonunda biyopsi hattı daha sonra yapılacak cerrahiyi etkileyebileceği için plansız biyopsi ve cerrahi girişimlerden kaçınılmalıdır.
Röntgen veya MR raporunda kemik tümörü, kemik kitlesi, kemik kisti, kondroid lezyon, patolojik kırık ya da metastaz şüphesi belirtilen hastaların görüntüleri ayrıntılı olarak değerlendirilmelidir.
Bursa ve çevre illerde yaşayan hastalar, biyopsi veya ameliyat kararı verilmeden önce ortopedik onkoloji açısından değerlendirilmek üzere başvurabilir.
Prof. Dr. Hanifi Üçpunar
Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı
Kemik ve yumuşak doku tümörleri cerrahisi
Bilgi ve randevu: 0507 220 62 32
WhatsApp üzerinden iletişim kurulabilir.
Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır. Kesin tanı ve kişiye özel tedavi planı için muayene, radyolojik görüntüleme ve gerektiğinde patolojik inceleme gerekir.

