Kondrosarkom, tümör hücrelerinin kıkırdak benzeri doku ürettiği kötü huylu bir kemik tümörüdür. Daha çok erişkinlerde görülür ve erişkin yaş grubunun en sık karşılaşılan primer kemik kanserlerinden biridir.
Kondrosarkom en sık:
- Leğen kemiğinde (pelvis)
- Kalça çevresinde
- Uyluk kemiğinin üst bölümünde
- Omuz kuşağında
- Kol ve bacaklardaki uzun kemiklerde
- Kaburgalarda
görülür.
Bazı kondrosarkomlar doğrudan kemik içerisinde gelişir. Bazıları ise enkondrom veya osteokondrom gibi daha önceden bulunan iyi huylu kıkırdak tümörlerinin zemininde ortaya çıkabilir.
Kondrosarkom Neden Olur?
Kondrosarkomun çoğu hastada neden geliştiği kesin olarak bilinmez.
Bununla birlikte aşağıdaki durumlarda risk artabilir:
- Ollier hastalığı
- Maffucci sendromu
- Multipl kalıtsal ekzostoz
- Önceden var olan enkondrom veya osteokondrom
- Daha önce radyoterapi uygulanmış olması
- Bazı nadir genetik hastalıklar
Bu risk faktörlerinin bulunması kişinin mutlaka kondrosarkom geliştireceği anlamına gelmez. Kondrosarkom tanısı alan hastaların önemli bir bölümünde belirgin bir neden saptanmaz.
Kondrosarkom Belirtileri Nelerdir?
Kondrosarkomlar çoğunlukla yavaş büyüdüğü için başlangıçta belirti vermeyebilir. Hastalar genellikle kendilerini genel olarak hasta hissetmez.
En sık görülen belirtiler şunlardır:
- Giderek artan kemik ağrısı
- Gece veya istirahat sırasında devam eden ağrı
- Ağrı kesicilere rağmen geçmeyen ağrı
- Kemik üzerinde ele gelen sert şişlik veya kitle
- Eklem çevresinde hareket kısıtlılığı
- Kalça veya pelvis tümörlerinde yürüme güçlüğü
- Tümörün kemiği zayıflatmasına bağlı patolojik kırık
Uzun süredir var olduğu bilinen bir enkondrom veya osteokondromda yeni başlayan ağrı, hızlı büyüme ya da belirgin şekil değişikliği olması yeniden değerlendirme gerektirir.
Kondrosarkomun Derecesi Ne Anlama Gelir?
Kondrosarkomlar mikroskop altındaki görünümlerine ve biyolojik davranışlarına göre derecelendirilir.
Düşük Dereceli Kondrosarkom
Hücreler normal kıkırdak hücrelerine daha fazla benzer. Tümör genellikle daha yavaş büyür ve uzak organlara yayılma riski daha düşüktür.
Kol ve bacak kemiklerinde bulunan bazı düşük dereceli lezyonlar günümüzde “atipik kıkırdak tümörü” olarak da adlandırılabilir.
Orta Dereceli Kondrosarkom
Tümör hücreleri daha belirgin anormallikler taşır. Lokal tekrarlama ve başka organlara yayılma riski düşük dereceli tümörlere göre daha yüksektir.
Yüksek Dereceli Kondrosarkom
Daha hızlı büyüme, çevre dokulara yayılma ve özellikle akciğere metastaz yapma riski daha yüksektir.
Tümörün derecesi; uygulanacak cerrahiyi, takip sıklığını ve hastalığın seyrini doğrudan etkiler.
Kondrosarkom Türleri
Konvansiyonel Kondrosarkom
En sık görülen kondrosarkom türüdür. Kemiğin merkezinden veya yüzeyinden gelişebilir. Biyolojik davranışı tümörün derecesine göre değişir.
Berrak Hücreli Kondrosarkom
Genellikle düşük dereceli ve yavaş seyirli bir alt tiptir. Sıklıkla uyluk kemiği veya kol kemiğinin ekleme yakın uçlarında görülür.
Yavaş büyümesine rağmen uzun yıllar sonra tekrarlama veya metastaz ihtimali bulunduğu için uzun süreli takip gerekir.
Mezenkimal Kondrosarkom
Daha nadir görülen ancak daha agresif davranabilen yüksek dereceli bir kondrosarkom türüdür. Cerrahiye ek olarak kemoterapi ve radyoterapi seçenekleri de değerlendirilebilir.
Dediferansiye Kondrosarkom
Kondrosarkomun en agresif alt tiplerinden biridir. Tümörün bir bölümünde düşük dereceli kıkırdak tümörü, diğer bölümünde ise yüksek dereceli ve kıkırdak üretmeyen bir sarkom bulunur.
Hızlı büyüme ve metastaz riski nedeniyle tedavisi multidisipliner şekilde planlanmalıdır.
Kondrosarkom Nasıl Teşhis Edilir?
Tanı süreci muayene, görüntüleme ve gerekli hastalarda planlı biyopsinin birlikte değerlendirilmesiyle yürütülür.
Röntgen
Röntgen, kıkırdak tümörlerinin değerlendirilmesinde ilk ve en önemli incelemelerden biridir.
Röntgende:
- Kemik içerisinde kıkırdak yapısına ait kireçlenmeler
- Kemiğin iç yüzeyinde aşınma
- Kortekste incelme veya yıkım
- Kemik dışına taşan yumuşak doku kitlesi
görülebilir.
Manyetik Rezonans Görüntüleme
MR, tümörün kemik içerisindeki uzunluğunu ve çevredeki kas, damar, sinir ve eklemlerle ilişkisini gösterir.
Biyopsi ve ameliyat planlanmadan önce lezyonun tamamının uygun MR incelemesiyle değerlendirilmesi önemlidir.
Bilgisayarlı Tomografi
BT, tümör içerisindeki kıkırdak kalsifikasyonlarını ve kemik korteksindeki değişiklikleri daha ayrıntılı gösterebilir. Özellikle pelvis, kaburga ve omuz kuşağı gibi anatomik olarak karmaşık bölgelerde yararlıdır.
Akciğer Taraması ve Evreleme
Orta veya yüksek dereceli kondrosarkomlarda akciğer metastazını değerlendirmek için akciğer BT’si istenebilir. Gerekli hastalarda PET-BT veya diğer evreleme tetkikleri kullanılabilir.
Biyopsi
Görüntülemelerde kondrosarkom şüphesi bulunan lezyonlarda kesin tanı için biyopsi gerekebilir.
Biyopsi, rastgele bir bölgeden yapılmamalıdır. İğnenin geçtiği hat daha sonraki tümör ameliyatında çıkarılabilecek şekilde planlanmalıdır. Bu nedenle biyopsinin, kesin ameliyatı gerçekleştirecek ortopedik onkoloji ekibiyle birlikte planlanması önemlidir.
Kıkırdak tümörlerinde küçük bir biyopsi örneği tümörün tamamındaki en yüksek dereceli alanı her zaman göstermeyebilir. Bu nedenle patoloji sonucu, röntgen ve MR görüntüleriyle birlikte değerlendirilmelidir.
Enkondrom ile Kondrosarkom Nasıl Ayırt Edilir?
Enkondrom iyi huylu bir kıkırdak tümörüdür. Düşük dereceli kondrosarkomla ayrımı bazı hastalarda güç olabilir.
Aşağıdaki bulgular kondrosarkom şüphesini artırabilir:
- Tümöre bağlanabilecek devamlı ağrı
- Kemiğin iç yüzeyinde belirgin aşınma
- Kemik korteksinde yıkım
- Kemik dışına uzanan yumuşak doku kitlesi
- Önceki görüntülere göre büyüme
- Pelvis veya gövde kemiklerinde yerleşim
- Osteokondromun kıkırdak başlığında kalınlaşma
Tek bir bulgu çoğu zaman tanı koydurmaz. Hastanın yakınmaları, görüntüleme ve patoloji sonuçları birlikte yorumlanmalıdır.
Kondrosarkom Nasıl Tedavi Edilir?
Kondrosarkom tedavisinde en önemli yöntem cerrahidir. Cerrahinin şekli tümörün derecesine, büyüklüğüne ve bulunduğu kemiğe göre belirlenir.
Küretaj Ameliyatı
Kol ve bacak kemiklerinde bulunan, görüntülemede agresif özellik göstermeyen bazı düşük dereceli kondrosarkomlarda tümör kemiğin içerisinden kürete edilerek temizlenebilir.
Kalan mikroskobik hücreleri azaltmak amacıyla yüksek hızlı frez, argon, fenol veya kriyoterapi gibi yardımcı yöntemler kullanılabilir. Oluşan boşluk kemik grefti veya kemik çimentosuyla doldurulabilir.
Küretaj her kondrosarkom için uygun değildir. Pelviste, gövde kemiklerinde veya agresif görüntüleme bulguları bulunan tümörlerde daha geniş cerrahi gerekebilir.
Geniş Cerrahi Rezeksiyon
Orta ve yüksek dereceli kondrosarkomlarda tümörün çevresinde sağlam doku sınırı bırakılarak tek parça hâlinde çıkarılması amaçlanır.
Tümör çıkarıldıktan sonra oluşan kemik ve eklem kaybı:
- Tümör protezi
- Kemik grefti
- Biyolojik rekonstrüksiyon
- Özel üretim implant
- Eklem dondurma ameliyatı
gibi yöntemlerle onarılabilir.
Cerrahide temel amaç, tümör kontrolünü sağlarken kol veya bacağın mümkün olan en iyi fonksiyonla korunmasıdır.
Amputasyon Gerekir mi?
Günümüzde kondrosarkomların büyük bölümü kol veya bacak korunarak tedavi edilebilir.
Ancak tümörün ana damar ve sinirleri yaygın şekilde sarması, kontrol edilemeyen enfeksiyon, çok ileri lokal hastalık veya tekrarlayan tümör gibi nadir durumlarda amputasyon gerekebilir.
Kemoterapi
Konvansiyonel kondrosarkomların çoğu standart kemoterapiye yeterli yanıt vermez. Bu nedenle düşük ve orta dereceli konvansiyonel kondrosarkomlarda temel tedavi cerrahidir.
Mezenkimal ve dediferansiye kondrosarkom gibi yüksek dereceli özel alt tiplerde kemoterapi seçeneği multidisipliner tümör konseyi tarafından değerlendirilebilir.
Radyoterapi
Kondrosarkomların çoğu klasik radyoterapiye görece dirençlidir. Bununla birlikte:
- Tümörün tamamen çıkarılamadığı durumlarda
- Cerrahi sınırların yetersiz olduğu seçilmiş hastalarda
- Ameliyatın uygulanamadığı anatomik bölgelerde
- Kafatası tabanı ve omurga çevresindeki bazı tümörlerde
- Ağrı kontrolü amacıyla
radyoterapi kullanılabilir.
Proton tedavisi veya karbon iyon tedavisi gibi yüksek dozun hedefe daha hassas verilmesini sağlayan yöntemler, uygun hastalarda değerlendirilebilir.
Kondrosarkom Tekrarlar mı?
Kondrosarkom ameliyattan sonra aynı bölgede tekrar edebilir. Tekrarlama riski:
- Tümörün derecesine
- Cerrahi sınırların yeterliliğine
- Tümörün yerleşimine
- Uygulanan cerrahi yönteme
- Daha önce plansız ameliyat geçirilmesine
bağlıdır.
Lokal tekrarlama yalnızca aynı bölgede yeni bir ameliyat gerektirmez; bazı hastalarda tümörün derecesinin yükselmesi ve metastaz riskinin artmasıyla da ilişkili olabilir.
Bu nedenle tedavinin ilk ameliyattan itibaren doğru planlanması önemlidir.
Kondrosarkom Takibi Nasıl Yapılır?
Takip sıklığı tümörün derecesine ve yerleşimine göre belirlenir.
Kontrollerde:
- Muayene
- Ameliyat bölgesinin röntgeni veya MR’ı
- Akciğer grafisi veya akciğer BT’si
- Gerekli durumlarda diğer görüntüleme yöntemleri
kullanılabilir.
Kondrosarkomlar bazı hastalarda uzun yıllar sonra tekrar edebildiği için özellikle berrak hücreli ve düşük dereceli türlerde uzun süreli takip gerekebilir.
Hastalar İçin Pratik Bilgiler
- Her kıkırdak tümörü kondrosarkom değildir.
- Enkondrom ve osteokondromların büyük bölümü iyi huyludur.
- Geçmeyen veya giderek artan kemik ağrısı değerlendirilmelidir.
- Şüpheli bir tümör, biyopsi yapılmadan doğrudan çıkarılmamalıdır.
- Biyopsi hattı, daha sonra yapılabilecek tümör ameliyatına göre planlanmalıdır.
- Kondrosarkom tedavisinin temelini doğru planlanmış cerrahi oluşturur.
- Günümüzde hastaların büyük bölümünde kol veya bacak korunabilir.
- Patoloji, radyoloji ve cerrahi plan birbiriyle uyumlu olmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Kondrosarkom hızlı büyür mü?
Düşük dereceli kondrosarkomlar genellikle yavaş büyür. Yüksek dereceli, mezenkimal ve dediferansiye türler daha hızlı ilerleyebilir.
Kondrosarkom ağrısı nasıl olur?
Ağrı başlangıçta hafif ve aralıklı olabilir. Zamanla artabilir, gece veya istirahatte devam edebilir ve sıradan ağrı kesicilerle tamamen geçmeyebilir.
Kondrosarkom akciğere yayılır mı?
Özellikle orta ve yüksek dereceli kondrosarkomlar kan yoluyla akciğere metastaz yapabilir. Bu nedenle tanı ve takip sırasında akciğer görüntülemesi yapılabilir.
Kondrosarkom ameliyatsız tedavi edilebilir mi?
Konvansiyonel kondrosarkomların çoğunda temel tedavi cerrahidir. Cerrahinin mümkün olmadığı seçilmiş hastalarda radyoterapi, sistemik tedaviler veya klinik araştırmalar değerlendirilebilir.
Kondrosarkomda kol veya bacak kesilir mi?
Çoğu hastada ekstremite koruyucu cerrahi uygulanabilir. Amputasyon yalnızca tümörün önemli damar ve sinirleri kurtarılamayacak ölçüde tutması veya diğer tedavi seçeneklerinin uygun olmaması gibi özel durumlarda gündeme gelir.
Bursa’da Kondrosarkom Tanı ve Tedavisi
Kondrosarkom şüphesi bulunan hastalarda röntgen ve MR görüntülerinin birlikte değerlendirilmesi, biyopsinin doğru hattan planlanması ve cerrahinin onkolojik ilkelere uygun gerçekleştirilmesi önemlidir.
Bursa başta olmak üzere Balıkesir, Yalova, Kocaeli, Kütahya, Bilecik, Eskişehir, Çanakkale ve İstanbul’dan başvuran kemik ve kıkırdak tümörü hastalarının tanı, biyopsi, cerrahi tedavi ve takip süreçleri planlanabilmektedir.
Hekim Bilgileri
Prof. Dr. Hanifi Üçpunar
Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı
Tıp Fakültesi Mezuniyeti: Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi (İngilizce)
Uzmanlık Eğitimi: Baltalimanı Kemik Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi
Doçentlik: Baltalimanı Kemik Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi – Ortopedi ve Travmatoloji Kliniği
Profesörlük: Mudanya Üniversitesi
İletişim ve Randevu
WhatsApp: 0507 220 62 32
Online Randevu: drhanifiucpunar.org/randevu-al
