Omuz tendon yırtığı; gece uykudan uyandıran omuz ağrısı, kolu yukarı kaldırırken zorlanma ve omuzda güç kaybının önemli nedenlerinden biridir. Tıbbi adıyla rotator manşet yırtığı, ani bir düşme veya zorlanma sonucunda gelişebileceği gibi tendonların yıllar içinde yıpranmasıyla da ortaya çıkabilir.
Her omuz tendon yırtığı ameliyat gerektirmez. Ancak travma sonrasında kolunu kaldıramayan, belirgin güç kaybı bulunan veya büyük bir tendon yırtığı saptanan hastalarda değerlendirme geciktirilmemelidir.
Çünkü bekleme süresi uzadıkça:
- Yırtık büyüyebilir.
- Tendon kemikten daha fazla uzaklaşabilir.
- Tendon dokusu kısalabilir.
- Kaslarda zayıflama ve yağlanma gelişebilir.
- Başlangıçta dikilebilecek bir tendon onarılamaz hâle gelebilir.
Erken dönemde artroskopik, yani kapalı yöntemle onarılabilecek bir yırtık; ileri dönemde tendon transferi, rekonstrüksiyon veya ters omuz protezi gerektiren daha karmaşık bir probleme dönüşebilir.
Omuz Tendon Yırtığı Nedir?
Rotator manşet, omuz eklemini çevreleyen dört kas ve bu kasların tendonlarından oluşur:
- Supraspinatus
- İnfraspinatus
- Subskapularis
- Teres minor
Bu tendonlar kol kemiğinin üst kısmındaki humerus başına yapışır. Kolun kaldırılmasını, döndürülmesini ve omuz ekleminin dengede tutulmasını sağlar.
Tendonlardan birinin veya birkaçının kemikteki yapışma yerinden kısmen ya da tamamen ayrılmasına rotator manşet yırtığı denir.
En sık supraspinatus tendonu etkilenir. Daha büyük yırtıklarda infraspinatus ve subskapularis tendonları da hasara katılabilir.
Hastaların “omuz kası yırtığı”, “omuz tendon kopması” veya “omuzda lif yırtığı” şeklinde tanımladığı durumların önemli bir bölümü rotator manşet yırtıklarıdır.
Omuz Tendon Yırtığının Belirtileri Nelerdir?
Omuz tendon yırtığının en sık belirtileri şunlardır:
- Kolu yana veya öne kaldırırken ağrı
- Omuzun dış kısmından kola doğru yayılan ağrı
- Ağrıyan omuzun üzerine yatamama
- Gece uykudan uyandıran omuz ağrısı
- Saç tararken zorlanma
- Giyinirken veya ceketi çıkarırken ağrı
- Dolaba veya yüksek bir rafa uzanamama
- Kolu kaldırırken güç kaybı
- Omuzda takılma veya sürtünme hissi
- Ani düşme sonrasında kolu kaldıramama
- Elin sırta götürülmesinde güçlük
- Günlük işlerde omuzun çabuk yorulması
Gece ağrısı omuz tendon yırtığında sık görülür. Ancak tek başına gece ağrısı tendonun tamamen koptuğunu göstermez. Omuz sıkışması, bursit, donuk omuz ve kireçlenme de benzer ağrılara neden olabilir.
Hangi Belirtiler Ameliyat Gerektirebilecek Bir Yırtığı Düşündürür?
Aşağıdaki durumlarda büyük veya tam kat tendon yırtığı olasılığı daha dikkatli değerlendirilmelidir:
- Düşme sonrasında kolu kaldıramama
- Yaralanmadan önce normal olan omuzda ani güç kaybı
- Kolu kaldırırken diğer elden yardım alma ihtiyacı
- Omuz çıkığı sonrasında devam eden güçsüzlük
- Gece ağrısıyla birlikte belirgin kuvvet kaybı
- Fizik tedaviye rağmen ilerleyen fonksiyon kaybı
- MR’da tendonda ileri geri çekilme
- Birden fazla tendonu ilgilendiren yırtık
Özellikle aktif çalışan, ağır iş yapan veya sporla ilgilenen hastalarda güç kaybı günlük yaşamı ciddi şekilde etkileyebilir.
Omuz Tendon Yırtığı Neden Olur?
Omuz tendon yırtıkları iki temel mekanizmayla gelişir.
Travmatik Omuz Tendon Yırtığı
Travmatik yırtıklar şu olaylardan sonra ortaya çıkabilir:
- Omuz üzerine düşme
- Kolu uzatarak yere düşme
- Ağır bir cismi ani şekilde kaldırma
- Kolun kontrolsüz şekilde çekilmesi
- Omuz çıkığı
- Spor yaralanmaları
- Trafik veya iş kazaları
Travmatik yırtıklarda hasta çoğunlukla yaralanmadan önce kolunu normal kullanabildiğini, olay sonrasında ise kolunu kaldırmakta veya çevirmekte zorlandığını belirtir.
Travma sonrasında oluşan ani güç kaybı yalnızca “ezilme” veya “incinme” olarak değerlendirilmemelidir.
Dejeneratif Omuz Tendon Yırtığı
Dejeneratif yırtıklar tendonların zaman içinde yıpranması sonucunda gelişir. Şikâyetler genellikle yavaş başlar.
Başlıca risk faktörleri şunlardır:
- İleri yaş
- Tekrarlayan baş üzeri hareketler
- Ağır işlerde çalışma
- Sigara kullanımı
- Diyabet
- Tendonun kanlanmasının azalması
- Omuz sıkışması
- Daha önce geçirilmiş omuz yaralanmaları
- Kas gücü ve koordinasyon kaybı
- Yüzme, tenis, voleybol ve ağırlık sporları
Dejeneratif yırtıklar küçük başlayabilir; ancak zaman içinde büyüyerek daha fazla tendonu etkileyebilir.
Omuz Tendon Yırtığı Çeşitleri
Yırtığın derinliği, genişliği, oluşma süresi ve tendonun geri çekilmesi tedavi kararını etkiler.
Kısmi Tendon Yırtığı
Kısmi yırtıkta tendonun yalnızca bir bölümü hasarlanmıştır. Tendon ile kemik arasındaki bağlantı tamamen kaybolmamıştır.
Kısmi yırtıklar:
- Tendonun eklem yüzünde
- Bursal yüzünde
- Tendon dokusunun içinde
görülebilir.
MR’da kısmi yırtık görülmesi otomatik olarak ameliyat gerektiği anlamına gelmez. Yırtığın derinliği, hastanın ağrısı, güç kaybı ve uygulanan tedavilere verdiği yanıt birlikte değerlendirilir.
Tam Kat Tendon Yırtığı
Tam kat yırtıkta tendonun bütün katları ayrılmış ve tendon ile kemik arasındaki bağlantı bozulmuştur.
Tam kat yırtıklar büyüklüğüne göre:
- Küçük
- Orta
- Büyük
- Masif
olarak sınıflandırılabilir.
Yırtık büyüdükçe tendonun geri çekilmesi ve kaslarda yağlanma ihtimali artar.
Masif Rotator Manşet Yırtığı
Masif yırtık, genellikle birden fazla tendonu ilgilendiren veya genişliği ileri düzeyde olan yırtıkları tanımlar.
Masif yırtıkların tamamı onarılamaz değildir. Büyük bir yırtığın bulunması mutlaka protez gerektiği anlamına gelmez.
Tendon yeterince esnekse, kas kalitesi korunmuşsa ve eklemde ileri kireçlenme yoksa bazı büyük yırtıklar artroskopik olarak onarılabilir.
Ağrı Nedeniyle Kolu Kaldıramama ile Gerçek Güç Kaybı Aynı mıdır?
Hayır.
Bazı hastalar şiddetli ağrı nedeniyle kolunu kaldırmak istemez. Buna ağrıya bağlı hareket kısıtlılığı denebilir.
Gerçek tendon güçsüzlüğünde ise ağrı kontrol altına alınsa bile hasta kolunu kaldırmakta veya dışa çevirmekte zorlanır.
Muayenede:
- Kolun aktif hareketi
- Pasif hareket açıklığı
- Tendonlara özel kuvvet testleri
- Ağrı azaltıldıktan sonraki kas gücü
- Kürek kemiğinin hareketi
birlikte değerlendirilir.
MR’da Görülen Her Omuz Tendon Yırtığı Ağrı Yapar mı?
Hayır.
Özellikle ileri yaşlarda, omuz ağrısı bulunmayan kişilerde de kısmi veya tam kat tendon yırtıkları görülebilir.
Bu nedenle yalnızca MR raporunda “rotator manşet yırtığı” yazması ameliyat kararı vermek için yeterli değildir.
Tedavi planlanırken:
- Hastanın şikâyeti
- Travma öyküsü
- Gerçek güç kaybı
- Yırtığın büyüklüğü
- Tendonun geri çekilmesi
- Kaslarda yağlanma
- Hastanın yaşı
- Mesleği ve aktivite düzeyi
birlikte değerlendirilmelidir.
Omuz Tendon Yırtığı Tanısı Nasıl Konulur?
Tanıda ilk adım ayrıntılı muayenedir.
Muayenede:
- Omuzun aktif ve pasif hareketleri
- Supraspinatus kas gücü
- İnfraspinatus ve dış rotasyon gücü
- Subskapularis tendon testleri
- Biseps tendonu
- Omuz sıkışma testleri
- Kürek kemiğinin hareketi
- Boyun ve sinir muayenesi
değerlendirilir.
Görüntüleme yöntemi muayene bulgularına göre seçilir.
Omuz Röntgeni
Tendonlar röntgende doğrudan görülmez. Buna rağmen omuz ağrısının değerlendirilmesinde röntgen önemlidir.
Röntgen ile:
- Omuz kireçlenmesi
- Kemik çıkıntıları
- Akromion yapısı
- Kalsifik tendinit
- Humerus başının yukarı yer değiştirmesi
- Eski kırıklar
- Cuff tear artropatisi
değerlendirilebilir.
Omuz Ultrasonografisi
Ultrasonografi tendonların hareket sırasında değerlendirilmesini sağlar.
Ultrason ile:
- Kısmi tendon yırtığı
- Tam kat tendon yırtığı
- Subakromiyal bursit
- Biseps tendonu sorunları
- Tendon hareketleri
incelenebilir.
Sonuç, incelemeyi yapan kişinin deneyimine bağlıdır.
Omuz MR İncelemesi
MR, omuz tendon yırtığının ayrıntılı değerlendirilmesinde en sık kullanılan yöntemlerden biridir.
MR ile:
- Yırtığın hangi tendonda olduğu
- Yırtığın büyüklüğü
- Tendonun ne kadar geri çekildiği
- Kaslarda yağlanma bulunup bulunmadığı
- Tendon dokusunun kalitesi
- Biseps tendonu
- Eklem kıkırdağı
- Labrum
- Subakromiyal bursa
değerlendirilebilir.
Her omuz ağrısında doğrudan MR çekilmesi gerekmez. Muayene ve röntgen sonrasında MR veya ultrason ihtiyacına karar verilmesi daha doğru olabilir.
Omuz Tendon Yırtığı Ameliyatsız Tedavi Edilebilir mi?
Evet. Her tendon yırtığı ameliyat gerektirmez.
Kısmi yırtıklarda, belirgin güç kaybı bulunmayan bazı dejeneratif yırtıklarda ve cerrahi riski yüksek hastalarda öncelikle ameliyatsız tedavi uygulanabilir.
Aktivite Düzenlemesi
Ağrıyı artıran:
- Baş üzeri tekrarlayan hareketler
- Kontrolsüz ağırlık kaldırma
- Omuz üzerine yatma
- Zorlayıcı spor hareketleri
geçici olarak azaltılabilir.
Omuzun uzun süre tamamen hareketsiz bırakılması ise donuk omuz gelişmesine yol açabilir.
İlaç Tedavisi
Hastanın genel sağlık durumuna uygun ağrı kesici veya iltihap giderici ilaçlar kısa süreli kullanılabilir.
Mide, böbrek veya kalp hastalığı bulunan ve kan sulandırıcı kullanan hastalar ilaçları kontrolsüz kullanmamalıdır.
Fizik Tedavi ve Egzersiz
Fizik tedavinin amacı yırtılmış tendonu doğrudan kemiğe yapıştırmak değildir.
Tedaviyle:
- Omuz hareketleri korunabilir.
- Sağlam kaslar güçlendirilebilir.
- Kürek kemiği hareketleri düzenlenebilir.
- Omuz eklemine binen dengesiz yük azaltılabilir.
- Ağrı kontrol altına alınabilir.
Şikâyetlerin azalması tendonun anatomik olarak iyileştiği anlamına gelmez.
Omuz Enjeksiyonları
Subakromiyal bursit ve belirgin ağrısı bulunan seçilmiş hastalarda kortizon enjeksiyonu kısa süreli rahatlama sağlayabilir.
Ancak kortizon enjeksiyonu:
- Yırtığı dikmez.
- Tendonu kemiğe yeniden yapıştırmaz.
- Geri çekilmiş tendonu yerine getirmez.
- Büyük yırtığı küçültmez.
Sık ve kontrolsüz enjeksiyonlardan kaçınılmalıdır. Yakın dönemde ameliyat planlanan hastalarda enjeksiyon zamanı ayrıca değerlendirilmelidir.
PRP uygulamaları bazı tendon problemlerinde kullanılabilse de büyük veya tam kat yırtılmış bir tendonu anatomik olarak yeniden yerine bağladığı söylenemez.
Omuz Tendon Yırtığında Ne Zaman Ameliyat Gerekir?
Aşağıdaki durumlarda omuz tendon ameliyatı daha güçlü şekilde değerlendirilir:
- Ani travma sonrasında oluşan tam kat yırtık
- Kolu kaldırmada belirgin güç kaybı
- Aktif çalışan hastada ciddi fonksiyon kaybı
- Büyük veya ilerleme riski bulunan yırtık
- Birden fazla tendonu ilgilendiren yırtık
- Baş üzeri çalışan veya spor yapan hastalar
- Yeterli ameliyatsız tedaviye rağmen devam eden ağrı
- Gece uykusunu sürekli bozan şikâyetler
- Tendonun hâlen onarılabilir durumda olması
- Yırtığın takiplerde büyümesi
Her tam kat yırtık mutlaka ameliyat edilmez. Ancak ameliyat potansiyeli bulunan bir yırtığın “nasıl olsa ağrı geçer” düşüncesiyle uzun süre bekletilmesi, tendonun onarılabilirliğini azaltabilir.
Travmatik Omuz Tendon Yırtığında Neden Erken Değerlendirme Önemlidir?
Düşme veya ani zorlanma sonrasında oluşan yırtıklarda tendon çoğunlukla bir anda kemikten ayrılır.
İlk dönemde:
- Tendon daha hareketlidir.
- Kas kalitesi genellikle daha iyidir.
- Tendonun kemiğe ulaştırılması daha kolay olabilir.
- Onarım daha düşük gerginlikle yapılabilir.
Zaman geçtikçe tendon geriye doğru çekilebilir. Kas ve tendon ünitesinde kısalma, incelme ve yağlanma gelişebilir.
Bu nedenle özellikle travma sonrasında kolunu kaldıramayan hastaların değerlendirmeyi aylarca ertelememesi gerekir.
Omuz Tendon Yırtığı Gecikirse Ne Olur?
Yırtığın uzun süre tedavisiz kalması her hastada aynı sonucu oluşturmaz. Ancak bazı hastalarda şu değişiklikler gelişebilir:
Yırtığın Büyümesi
Başlangıçta tek tendonu etkileyen yırtık zamanla genişleyerek komşu tendonları da içine alabilir.
Tendonun Geri Çekilmesi
Kemikten ayrılan tendon kasın çekişiyle omuzun içine doğru ilerleyebilir.
Kaslarda Yağlanma
Tendon çalışmadığında ilgili kas küçülebilir ve kas dokusunun yerini yağ dokusu almaya başlayabilir.
İleri yağlanma geliştikten sonra tendonun dikilmesi mümkün olsa bile iyileşme kapasitesi azalabilir.
Omuz Ekleminin Dengesinin Bozulması
Rotator manşet çalışmadığında humerus başı yukarı doğru yer değiştirebilir. Zamanla omuz ekleminde kireçlenme gelişebilir.
Bu tablo rotator manşet yırtığı artropatisi veya cuff tear artropatisi olarak adlandırılır.
Basit Onarım Şansının Kaybedilmesi
Erken dönemde kapalı yöntemle kemiğe dikilebilecek bir tendon, ileri dönemde doğrudan onarılamayabilir.
Bu durumda farklı tedavi seçenekleri gündeme gelebilir:
- Kısmi tendon onarımı
- Tendon transferi
- Üst kapsül rekonstrüksiyonu
- Greft veya yama ile güçlendirme
- Balon ara parça
- Ters omuz protezi
Bu nedenle ameliyat gerektirebilecek bir yırtığın zamanında değerlendirilmesi önemlidir.
Artroskopik Omuz Tendon Ameliyatı Nasıl Yapılır?
Onarılabilir rotator manşet yırtıklarının büyük bölümü artroskopik, yani kapalı omuz ameliyatı yöntemiyle tedavi edilebilir.
Artroskopik ameliyatta omuz çevresinde birkaç küçük giriş deliği açılır. Omuz ekleminin içine ve tendonların bulunduğu alana kamera ile girilir.
Açık ameliyattaki gibi büyük bir kesi yapılması ve omuz kaslarının geniş şekilde ayrılması çoğunlukla gerekmez.
Ameliyat sırasında:
- Omuz eklemi kamera ile değerlendirilir.
- Biseps tendonu ve eklem kıkırdakları kontrol edilir.
- Yırtığın büyüklüğü ve tendonun hareketliliği belirlenir.
- İltihaplı bursa dokusu temizlenir.
- Gerekirse tendon çevresindeki yapışıklıklar serbestleştirilir.
- Tendonun yapışacağı kemik yüzeyi hazırlanır.
- Kemiğe dikişli ankorlar yerleştirilir.
- Tendon eski yapışma alanına doğru çekilir.
- Dikişler uygun gerginlikte bağlanarak tendon kemiğe sabitlenir.
- Eşlik eden biseps veya sıkışma problemi varsa aynı seansta tedavi edilir.
Yırtığın büyüklüğüne göre tek sıra veya çift sıra onarım teknikleri kullanılabilir.
Kapalı Omuz Ameliyatının Avantajları Nelerdir?
Artroskopik omuz tendon ameliyatının başlıca avantajları şunlardır:
- Büyük kesi yapılmaması
- Omuz çevresi kaslarının daha az etkilenmesi
- Eklem içinin kamera ile ayrıntılı görülmesi
- Eşlik eden problemlerin aynı seansta değerlendirilebilmesi
- Daha küçük yara izleri
- Ameliyat sonrası yara bakımının daha kolay olması
- Erken dönemde daha konforlu hareketlendirme
- Açık ameliyata göre daha az yumuşak doku hasarı
Büyük bir yırtığın bulunması ameliyatın mutlaka açık yapılacağı anlamına gelmez. Uygun tendon kalitesi bulunan birçok büyük yırtık da artroskopik yöntemle onarılabilir.
Omuz Tendon Ameliyatında Hastanede Kaç Gün Kalınır?
Artroskopik omuz tendon ameliyatı sonrasında hastalarımı genellikle bir gece hastanede yatırıyorum.
Ameliyat günü veya ertesi sabah:
- Ağrı kontrolü
- Dolaşım ve sinir muayenesi
- Askının uygunluğu
- El, bilek ve dirsek hareketleri
- Evde kullanılacak ilaçlar
- Pansuman ve yara bakımı
- İlk kontrol tarihi
değerlendirilir.
Genel durumu uygun olan hasta çoğunlukla ameliyattan sonraki gün taburcu edilir.
Ek hastalıkları bulunan, daha kapsamlı işlem yapılan veya ağrı kontrolü için ek takip gereken hastalarda yatış süresi değişebilir.
Omuz Tendon Ameliyatı Sonrası Askı Ne Kadar Kullanılır?
Tendon onarımı sonrasında çoğu hastada yaklaşık 4–6 hafta omuz-kol askısı kullanılır.
Büyük yırtıklarda veya tendon kalitesinin zayıf olduğu hastalarda koruma süresi daha uzun planlanabilir.
Askı döneminde genellikle:
- El hareketlerine
- El bileği hareketlerine
- Dirsek hareketlerine
- Parmak egzersizlerine
izin verilir.
Omuz hareketleri ise yapılan onarımın büyüklüğüne göre kontrollü olarak başlatılır.
Omuz Tendon Ameliyatı Sonrası İyileşme Süreci
Tendon kemiğe dikişlerle sabitlendikten sonra biyolojik olarak kaynaması için zamana ihtiyaç vardır.
Bu nedenle ameliyat başarılı geçmiş olsa bile kolun erken dönemde kontrolsüz kullanılması uygun değildir.
İlk 1–2 Hafta
Bu dönemde:
- Ağrı ve şişlik kontrol edilir.
- Pansuman ve yara takibi yapılır.
- Askı kullanılır.
- El, bilek ve dirsek hareketleri yapılır.
- Uygun hastalarda pasif omuz egzersizleri başlatılır.
Masa başında çalışan bazı hastalar kolunu aktif kullanmamak şartıyla erken dönemde sınırlı işlerine dönebilir.
İlk 4–6 Hafta
Temel amaç tendon onarımını korumaktır.
- Askı kullanılmaya devam edilir.
- Aktif kol kaldırma sınırlandırılır.
- Kontrollü pasif hareketler yapılabilir.
- Omuzun sertleşmesi ile tendonun korunması arasında denge sağlanır.
Yaklaşık 6–12 Hafta
Onarımın durumuna göre:
- Askı bırakılır.
- Yardımlı aktif hareketler başlatılır.
- Hasta kolunu kontrollü şekilde kullanmaya başlar.
- Günlük kişisel bakım aktiviteleri artırılır.
Üçüncü Aydan Sonra
- Aktif omuz hareketleri geliştirilir.
- Hafif kas güçlendirme başlanır.
- Kürek kemiği ve omuz koordinasyonu çalışılır.
- Günlük işlere dönüş kademeli olarak artırılır.
Altıncı Ay ve Sonrası
- Kuvvet ve dayanıklılık çalışmaları artırılır.
- İşe veya spora özgü egzersizler yapılır.
- Kontrollü baş üzeri aktivitelere dönüş planlanır.
Hastaların önemli bir bölümü 3–6 ay içinde günlük yaşam aktivitelerine belirgin ölçüde döner. Tendonun biyolojik iyileşmesi ve kas gücünün son hâline ulaşması 6–12 ay sürebilir.
Omuz Tendon Ameliyatından Sonra Ne Zaman Araç Kullanılır?
Askı bırakılmadan araç kullanılması genellikle uygun değildir.
Hastanın:
- Direksiyonu iki eliyle kontrol edebilmesi
- Ani manevra yapabilmesi
- Vites ve el frenini güvenli kullanabilmesi
- Ağrı kesici ilaçların etkisinde olmaması
- Reflekslerinin yeterli olması
gerekir.
Araç kullanma zamanı yırtığın büyüklüğüne ve iyileşme sürecine göre değişir.
Omuz Tendon Ameliyatından Sonra Ne Zaman İşe Dönülür?
İşe dönüş süresi yapılan işe göre değişir.
Masa Başı İşler
Kol aktif kullanılmadan ve askı korunarak bazı hastalar birkaç hafta içinde sınırlı olarak çalışabilir.
Hafif Fiziksel İşler
Genellikle omuz hareketleri yeterli seviyeye ulaştıktan sonra kademeli dönüş planlanır.
Ağır İş ve Baş Üzeri Çalışma
Ağır kaldırma, taşıma veya kolun sürekli baş üzerinde kullanıldığı işlere dönüş daha uzun sürer. Tendon iyileşmesi ve kas gücü yeterli olmadan ağır işe başlanmamalıdır.
Omuz Tendon Ameliyatında Tendon Nasıl Dikilir?
Tendon, kemiğe yerleştirilen ve ankor adı verilen küçük implantlar yardımıyla dikilir.
Ankorların üzerinde güçlü cerrahi dikişler bulunur. Bu dikişler tendonun içinden geçirilerek tendon kemiğin hazırlanmış yüzeyine sabitlenir.
Amaç tendon ile kemik arasında temas oluşturarak biyolojik iyileşmenin gerçekleşmesini sağlamaktır.
Ankorlar genellikle kemik içinde bırakılır ve rutin olarak çıkarılmaz.
Gecikmiş ve Onarılamayan Yırtıklarda Tendon Transferi Nedir?
Tendon transferi, onarılamayacak derecede geri çekilmiş veya işlevini kaybetmiş rotator manşet tendonunun görevini başka bir kas ve tendona aktarmayı amaçlayan ameliyattır.
Bu işlemde vücudun başka bir bölgesinden tamamen bağımsız bir tendon alınması her zaman gerekmez. Çoğunlukla omuz çevresinde bulunan ve farklı bir görevi olan tendonlardan biri yeni bir görev üstlenecek şekilde transfer edilir.
Kullanılabilecek tendonlar arasında:
- Latissimus dorsi tendonu
- Alt trapez tendonu
- Pektoralis major tendonu
bulunabilir.
Hangi tendonun kullanılacağı yırtığın hangi kasları etkilediğine, hastanın yaşına ve omuz kıkırdağının durumuna göre belirlenir.
Tendon transferi, doğrudan tendon onarımına göre daha karmaşık bir işlemdir. Bu nedenle onarılabilir bir yırtığın uzun süre bekletilmemesi önemlidir.
Üst Kapsül Rekonstrüksiyonu Nedir?
Kas kalitesi belirli ölçüde korunmuş ancak tendonun doğrudan onarılamadığı seçilmiş hastalarda üst kapsül rekonstrüksiyonu uygulanabilir.
Bu işlemde özel bir greft kullanılarak omuz ekleminin üst kısmındaki denge yeniden oluşturulmaya çalışılır.
Amaç:
- Humerus başının yukarı kaçmasını azaltmak
- Omuzun dengesini desteklemek
- Ağrıyı azaltmak
- Hastanın kol kaldırma fonksiyonunu geliştirmek
Bu yöntem her masif yırtıkta uygun değildir.
Omuz Tendon Yırtığında Ne Zaman Protez Gerekir?
Uzun süre ihmal edilen masif tendon yırtıklarında omuz ekleminin dengesi bozulabilir. Humerus başı yukarı doğru ilerleyerek eklem kıkırdağında aşınmaya neden olabilir.
Onarılamayan tendon yırtığına omuz kireçlenmesi de eklendiğinde cuff tear artropatisi gelişebilir.
Bu durumda hastada:
- Sürekli omuz ağrısı
- Gece ağrısı
- Kolu kaldıramama
- İleri güç kaybı
- Omuz hareketlerinde belirgin kısıtlılık
- Röntgende ileri eklem bozulması
görülebilir.
Uygun hastalarda ters omuz protezi gündeme gelebilir.
Ters omuz protezinde eklemin çalışma mekaniği değiştirilerek rotator manşet tendonları yerine deltoid kasının kolu kaldırması hedeflenir.
Başlangıçta tendon dikilerek tedavi edilebilecek bir hastanın mutlaka ileride proteze gideceği söylenemez. Ancak yırtığın büyümesi, tendonun onarılamaz hâle gelmesi ve kireçlenmenin gelişmesi protez ihtimalini artırabilir.
Ters Omuz Protezi Her Onarılamayan Yırtıkta Gerekir mi?
Hayır.
Tedavi seçiminde:
- Hastanın yaşı
- Ağrı düzeyi
- Kolunu kaldırıp kaldıramadığı
- Eklem kıkırdağının durumu
- Kasların fonksiyonu
- Hastanın günlük yaşam beklentisi
- Daha önce geçirdiği ameliyatlar
değerlendirilir.
Kireçlenmesi bulunmayan daha genç ve aktif hastalarda tendon transferi veya rekonstrüksiyon seçenekleri değerlendirilebilir.
İleri kireçlenmesi, ağrısı ve fonksiyon kaybı bulunan hastalarda ters omuz protezi daha uygun olabilir.
Omuz Tendon Yırtığı Kendiliğinden İyileşir mi?
Tendonun kemikten tamamen ayrıldığı tam kat yırtıkların kendiliğinden kemiğe yeniden yapışması genellikle beklenmez.
Ancak ameliyatsız tedaviyle:
- Ağrı azalabilir.
- Sağlam kaslar güçlenebilir.
- Omuz hareketleri iyileşebilir.
- Hasta günlük yaşamına devam edebilir.
Bu nedenle tendonun anatomik olarak iyileşmemesi ile hastanın şikâyetlerinin azalması aynı şey değildir.
Kısmi yırtıklarda da ağrı kontrol altına alınabilir. Ancak bazı yırtıklar zamanla büyüyebileceği için takip gerekebilir.
Omuz Tendon Ameliyatının Riskleri Nelerdir?
Her ameliyatta olduğu gibi artroskopik omuz tendon onarımında da bazı riskler bulunur:
- Enfeksiyon
- Kanama
- Sinir veya damar yaralanması
- Omuz sertliği
- Donuk omuz
- Tendonun kemiğe kaynamaması
- Tendonun yeniden yırtılması
- Ankorlara bağlı sorunlar
- Devam eden ağrı
- Kas güçsüzlüğü
- Ek ameliyat ihtiyacı
- Anesteziye bağlı riskler
Risk düzeyi hastanın yaşı, yırtığın büyüklüğü, tendon kalitesi ve eşlik eden hastalıklara göre değişir.
Tendon Neden Yeniden Yırtılabilir?
Yeniden yırtılma riskini artırabilen faktörler şunlardır:
- Büyük veya masif yırtık
- İleri yaş
- Tendon kalitesinin zayıf olması
- Kaslarda ileri yağlanma
- Diyabet
- Sigara kullanımı
- Onarımın yüksek gerginlikle yapılması
- Rehabilitasyon kurallarına uyulmaması
- Erken dönemde düşme veya ağır kaldırma
- Yırtığın uzun süredir bulunması
Yeniden yırtılma görülmesi her zaman hastanın yeniden şiddetli ağrı yaşayacağı anlamına gelmez. Tedavi hastanın şikâyeti ve fonksiyonuna göre planlanır.
Omuz Tendon Yırtığından Korunmak Mümkün mü?
Bütün tendon yırtıklarını önlemek mümkün değildir. Ancak riski azaltmak için:
- Omuz ve kürek kemiği kasları güçlendirilmelidir.
- Spor öncesinde ısınma yapılmalıdır.
- Egzersiz yükü kademeli artırılmalıdır.
- Ağır yükler ani şekilde kaldırılmamalıdır.
- Baş üzeri çalışan kişiler düzenli mola vermelidir.
- Sigara bırakılmalıdır.
- Diyabet kontrol altında tutulmalıdır.
- Omuz ağrısı ve güç kaybı uzun süre ihmal edilmemelidir.
Ne Zaman Gecikmeden Muayene Olmalısınız?
Aşağıdaki durumlardan biri varsa ortopedi değerlendirmesi geciktirilmemelidir:
- Düşme sonrasında kolu kaldıramama
- Ani gelişen omuz güçsüzlüğü
- Omuz çıkığı sonrasında devam eden kuvvet kaybı
- Omuzda belirgin şekil bozukluğu
- Geceleri giderek artan ağrı
- Ağrı nedeniyle uyuyamama
- Kolda uyuşma veya kuvvet kaybı
- Fizik tedaviye rağmen geçmeyen şikâyet
- MR’da büyük veya geri çekilmiş tendon yırtığı
- Daha önce bilinen yırtıkta hareketlerin giderek azalması
Özellikle travma sonrasında gelişen güç kaybında erken değerlendirme, tendonun kapalı yöntemle onarılabilme ihtimalini koruyabilir.
Sık Sorulan Sorular
Omuz tendon yırtığı ameliyatsız geçer mi?
Bazı kısmi ve dejeneratif yırtıklarda fizik tedavi, egzersiz ve aktivite düzenlemesiyle şikâyetler kontrol altına alınabilir. Ancak tam kat yırtılmış tendonun kendiliğinden kemiğe yeniden yapışması genellikle beklenmez.
Tam kat omuz tendon yırtığı mutlaka ameliyat edilir mi?
Hayır. Hastanın yaşı, ağrısı, güç kaybı, aktivite düzeyi, yırtığın büyüklüğü ve kas kalitesi birlikte değerlendirilir.
Omuz tendon yırtığı ameliyatı açık mı yapılır?
Onarılabilir tendon yırtıklarının büyük bölümü artroskopik, yani kapalı yöntemle yapılabilir. Omuz çevresinde küçük giriş noktaları kullanılır.
Kapalı omuz ameliyatından sonra hastanede kaç gün kalınır?
Artroskopik omuz tendon onarımı yaptığım hastaları çoğunlukla bir gece hastanede takip ediyorum. Genel durumu uygun olan hastalar ameliyatın ertesi günü taburcu edilebilir.
Omuz tendon ameliyatı kaç saat sürer?
Süre yırtığın büyüklüğüne ve eşlik eden işlemlere göre değişir. Tek tendon onarımı ile birden fazla tendonun onarıldığı veya biseps işlemine ihtiyaç duyulan ameliyatların süresi aynı değildir.
Ameliyatta tendon nasıl dikilir?
Tendon, kemiğe yerleştirilen dikişli ankorlar yardımıyla eski yapışma bölgesine sabitlenir.
Ameliyattan sonra kaç hafta askı kullanılır?
Yırtığın büyüklüğüne göre değişmekle birlikte çoğu hastada yaklaşık 4–6 hafta askı kullanılır.
Ameliyattan sonra ne zaman günlük işler yapılabilir?
El, bilek ve dirsek hareketlerine erken dönemde izin verilir. Omuz kullanımı yapılan onarıma göre kademeli artırılır. Birçok günlük aktiviteye yaklaşık 2–3 ay içinde kontrollü dönüş sağlanabilir.
Ameliyattan sonra ne zaman spor yapılabilir?
Hafif egzersizler daha erken başlayabilse de ağırlık, yüzme, tenis ve baş üzeri sporlara dönüş çoğunlukla tendon iyileşmesi ve kas gücü yeterli olduğunda planlanır.
Omuz tendon yırtığı geç kalırsa ne olur?
Tendon geri çekilebilir, yırtık büyüyebilir ve kaslarda yağlanma gelişebilir. Başlangıçta dikilebilecek tendon onarılamaz hâle gelirse tendon transferi, rekonstrüksiyon veya ters omuz protezi gerekebilir.
Tendon transferi nereden yapılır?
Yırtığın yerine göre omuz çevresindeki latissimus dorsi, alt trapez veya pektoralis major gibi tendonlardan biri yeni bir görev üstlenecek şekilde transfer edilebilir.
Omuz tendon yırtığında ne zaman protez gerekir?
Onarılamayan büyük tendon yırtığına ileri omuz kireçlenmesi, ağrı ve kolu kaldıramama eşlik ediyorsa ters omuz protezi değerlendirilebilir.
Kortizon iğnesi tendon yırtığını iyileştirir mi?
Hayır. Kortizon enjeksiyonu ağrı ve bursiti azaltabilir; ancak kopmuş tendonu kemiğe yeniden yapıştırmaz.
PRP omuz tendon yırtığını kapatır mı?
PRP bazı tendon problemlerinde destekleyici olarak değerlendirilebilir. Ancak büyük veya tam kat kopmuş tendonun PRP ile yeniden kemiğe bağlandığı söylenemez.
MR olmadan tendon yırtığı anlaşılır mı?
Muayene tendon yırtığı açısından önemli bilgi verir. Kesin değerlendirme için hastanın durumuna göre ultrason veya MR istenebilir.
Bursa’da Omuz Tendon Yırtığı ve Kapalı Omuz Ameliyatı
Omuz tendon yırtığı tedavisinde yalnızca MR raporuna göre karar verilmemelidir.
Muayenede:
- Ağrının gerçek kaynağı
- Kas gücü
- Yırtığın büyüklüğü
- Tendonun geri çekilmesi
- Kaslarda yağlanma
- Eklem kıkırdağının durumu
- Hastanın yaşı ve beklentileri
birlikte değerlendirilmelidir.
Ameliyat gerektirmeyen hastalarda ilaç, egzersiz, fizik tedavi ve uygun enjeksiyon seçenekleri planlanabilir.
Ameliyat gereken ve tendonun onarılabilir olduğu hastalarda tedaviyi çoğunlukla artroskopik, yani kapalı omuz ameliyatı yöntemiyle gerçekleştiriyorum. Hastalarımı ameliyat sonrasında genellikle bir gece hastanede takip ederek ertesi gün taburcu ediyorum.
Büyük veya gecikmiş yırtıklarda ise tendonun doğrudan dikilip dikilemeyeceği; tendon transferi, rekonstrüksiyon veya ters omuz protezi gerekip gerekmediği ayrıntılı olarak değerlendirilir.
Travma sonrasında kolunuzu kaldıramıyorsanız, omuzda belirgin güç kaybınız varsa veya MR incelemenizde büyük tendon yırtığı saptandıysa değerlendirmeyi geciktirmemeniz önemlidir.
Erken muayene, onarılabilir bir tendon yırtığının daha karmaşık bir probleme dönüşmeden tedavi edilmesine yardımcı olabilir.
