Düşük ayak ameliyatı aramalarında en sık merak edilen konu, ayak düşüklüğünün hangi hastalarda cerrahi tedavi gerektirdiği ve hangi ameliyat yönteminin uygulanacağıdır. Düşük ayak; peroneal sinir sıkışması, bel fıtığı, sinir yaralanması veya kalıcı kas güçsüzlüğü gibi farklı nedenlere bağlı gelişebildiği için ameliyat kararı, sorunun kaynağı belirlendikten sonra verilmelidir.
Düşük ayak; yürürken ayağın ön kısmının yeterince kaldırılamaması, ayak parmaklarının yere takılması ve kişinin düşmemek için dizini normalden daha fazla kaldırarak yürümesiyle fark edilen önemli bir kas ve sinir fonksiyon kaybıdır. Tıp dilinde bu hareket kaybına ayak bileği dorsifleksiyon güçsüzlüğü adı verilir.
Düşük ayak tek başına bir hastalık değildir. Bel fıtığı, omurga kanal darlığı, peroneal sinir sıkışması, travma veya nörolojik bir hastalık gibi farklı nedenlerin sonucu olarak ortaya çıkabilir. Bu nedenle düşük ayak tedavisi yalnızca egzersiz ya da ortez verilmesinden ibaret değildir. Öncelikle problemin sinir kökünden mi, diz çevresindeki peroneal sinirden mi, siyatik sinirden mi yoksa merkezi sinir sisteminden mi kaynaklandığı belirlenmelidir.
Bursa’da düşük ayak tedavisi için yapılan değerlendirmede kas gücü muayenesi, yürüme analizi, duyu muayenesi, refleksler, EMG ve gerekli bölgeye yönelik MR incelemeleri birlikte değerlendirilir. Tedavi, düşük ayağın nedenine ve sinirdeki hasarın derecesine göre kişiye özel olarak planlanır. Düşük ayağın tanısı ve tedavisi hakkında bilimsel bilgiler NCBI Bookshelf’te yayımlanan güncel değerlendirmede ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.
Düşük ayak, ayağın ve ayak parmaklarının yukarı doğru kaldırılmasını sağlayan kasların zayıflaması veya felç olmasıdır. Hasta yürürken ayağının ön kısmını yerden yeterince kaldıramaz. Bunun sonucunda ayak parmakları yere sürtünebilir, ayak yere kontrolsüz biçimde çarpabilir ve takılma riski artabilir.
Bazı hastalarda yalnızca başparmağı kaldırma gücü azalırken bazı hastalarda ayak bileği hareketi tamamen kaybolabilir. Güç kaybına bacağın dış yanında veya ayak sırtında uyuşma, karıncalanma ve ağrı da eşlik edebilir. Ancak düşük ayak her zaman ağrılı olmak zorunda değildir.
Bu durum yalnızca ayaktaki bir kas probleminden kaynaklanmaz. Sinir sistemi boyunca bel omurgasından başlayarak sinir kökleri, siyatik sinir, peroneal sinir ve bu sinirlerin kontrol ettiği kaslar ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Düşük Ayak Belirtileri Nelerdir?
Düşük ayak belirtileri birdenbire başlayabileceği gibi zaman içerisinde yavaş yavaş da gelişebilir. En sık karşılaşılan bulgular şunlardır:
- Ayağı ve ayak parmaklarını yukarı kaldıramama
- Yürürken ayak parmaklarının yere takılması
- Ayağın yere kontrolsüz ve sesli biçimde çarpması
- Takılmamak için dizin normalden fazla kaldırılması
- Sık tökezleme veya düşme
- Merdiven çıkarken zorlanma
- Topuk üzerinde yürüyememe
- Bacağın dış kısmında veya ayak sırtında uyuşma
- Baldır ve bacak kaslarında incelme
- Ayakkabının ön kısmının zemine sürtünmesi
Düşük ayağa bağlı olarak gelişen yüksek adımlı yürüyüş biçimine steppage yürüyüşü adı verilir. Hasta, ayak parmaklarını yere takmamak için kalça ve dizini normalden fazla büker.
Düşük Ayak Neden Olur?
Düşük ayağın birçok farklı nedeni bulunur. Doğru tedavinin seçilebilmesi için güç kaybının hangi seviyeden kaynaklandığının belirlenmesi gerekir.
Peroneal Sinir Sıkışması
Peroneal sinir, dizin dış tarafında fibula başı adı verilen kemiğin çevresinden geçer. Bu bölgede yüzeye oldukça yakın olduğu için baskıya ve yaralanmaya açıktır.
Peroneal sinir sıkışmasına veya hasarına yol açabilen durumlar şunlardır:
- Uzun süre bacak bacak üstüne atarak oturmak
- Hızlı ve belirgin kilo kaybı
- Uzun süre çömelerek çalışmak
- Diz çevresinde travma veya kırık
- Diz çıkığı
- Çok sıkı alçı, atel veya dizlik kullanılması
- Uzun süre hareketsiz veya yatağa bağımlı kalmak
- Diz çevresindeki kist veya kitleler
- Bazı cerrahi girişimlerden sonra gelişen sinir hasarı
Peroneal sinir fibula başı çevresinde yüzeysel seyrettiği için bu bölgedeki sıkışmalar düşük ayağın önemli nedenlerinden biridir. EMG, sinir iletim çalışmaları, ultrason veya MR incelemesi hasarın yerini ve derecesini belirlemeye yardımcı olabilir.
Bel omurgasından çıkan L4 veya özellikle L5 sinir kökünün bası altında kalması düşük ayağa neden olabilir. Büyük bir bel fıtığı, omurga kanal darlığı, sinirin çıktığı kanalın daralması veya omurgadaki kemik çıkıntıları sinir kökünü sıkıştırabilir.
Omurga kaynaklı düşük ayakta aşağıdaki bulgular görülebilir:
- Belden bacağa yayılan ağrı
- Bacağın dış tarafında veya ayak sırtında uyuşma
- Başparmağı yukarı kaldırmada güçsüzlük
- Topuk üzerinde yürüyememe
- Kalçadan bacağa yayılan elektriklenme
- Ayak bileğini içe veya dışa hareket ettiren kaslarda ek güç kaybı
Düşük ayağa bel ve bacak ağrısının eşlik etmesi omurga kaynaklı basıyı düşündürebilir. Ancak bazı hastalarda belirgin ağrı olmadan da omurga kaynaklı düşük ayak gelişebilir. Bel fıtığı ve sinir basısının değerlendirilmesi hakkında daha ayrıntılı bilgi için bel fıtığına hangi doktorun baktığını açıklayan yazıyı inceleyebilirsiniz.
Siyatik Sinir ve Kalça Bölgesi Yaralanmaları
Siyatik sinir kalça arkasından başlayarak bacağın arka kısmından aşağı doğru uzanır. Kalça travmaları, leğen kemiği kırıkları, kalça çevresindeki kitleler veya bazı cerrahi girişimler siyatik siniri etkileyerek düşük ayağa yol açabilir.
Siyatik sinir hasarında yalnızca ayağın yukarı kaldırılması değil, ayak bileğinin diğer hareketleri ve dizin arka bölümündeki kaslar da etkilenebilir.
Kas ve Tendon Yaralanmaları
Ayağı yukarı kaldıran tibialis anterior kasının veya tendonunun kopması, sinir sistemi sağlam olmasına rağmen düşük ayağa benzer bir görünüm oluşturabilir. Bu hastalarda EMG normal bulunabilir. Fizik muayene ve ayak bileği MR incelemesi tendon yaralanmasının saptanmasına yardımcı olur.
Nörolojik ve Sistemik Hastalıklar
Düşük ayak bazı nörolojik ve sistemik hastalıkların ilk belirtilerinden biri olabilir:
- Charcot-Marie-Tooth hastalığı
- Multipl skleroz
- İnme
- Motor nöron hastalıkları
- Guillain-Barré sendromu
- Diyabete bağlı sinir hasarı
- Polinöropatiler
- Kas hastalıkları
- Beyin veya omurilik kaynaklı hastalıklar
Her iki ayakta birden başlayan güçsüzlük, yaygın uyuşma, denge kaybı veya başka kas gruplarında da güç azalması bulunması daha kapsamlı nörolojik değerlendirme gerektirir.
Düşük Ayak Acil Bir Durum mudur?
Yeni başlayan düşük ayak geciktirilmeden değerlendirilmelidir. Özellikle saatler veya günler içerisinde gelişen ya da giderek artan kas güçsüzlüğünde yalnızca ağrı kesici kullanarak beklemek doğru değildir.
Aşağıdaki belirtilerden biri düşük ayağa eşlik ediyorsa acil değerlendirme gerekir:
- İdrar yapamama veya idrar kaçırma
- Dışkı kontrolünün kaybolması
- Makat ve genital bölge çevresinde uyuşma
- Her iki bacakta hızla ilerleyen güçsüzlük
- Şiddetli bel ağrısıyla birlikte ani kuvvet kaybı
- Ciddi travma sonrasında gelişen düşük ayak
- Damar dolaşımının bozulduğunu düşündüren soğukluk veya renk değişikliği
İdrar ve bağırsak fonksiyonlarının bozulması, perine bölgesinde uyuşma ve bacaklarda ilerleyici güçsüzlük kauda equina sendromu adı verilen acil sinir basısının bulguları olabilir. Bu durum gecikmeden hastanede değerlendirilmelidir. Ayak Tanısı Nasıl Konur?
Düşük ayak tanısı yalnızca hastanın yürüyüşüne bakılarak tamamlanmaz. Asıl amaç, sinir hasarının yerini ve nedenini belirlemektir.
Ayrıntılı Kas Gücü Muayenesi
Muayenede özellikle şu hareketler değerlendirilir:
- Ayak bileğini yukarı kaldırma
- Başparmağı yukarı kaldırma
- Ayağı dışa çevirme
- Ayağı içe çevirme
- Parmak ucunda ve topuk üzerinde yürüme
- Diz ve kalça kaslarının gücü
Ayağın dışa çevrilmesi zayıfken içe çevrilmesinin korunması peroneal sinir hasarını düşündürebilir. Ayağın içe çevrilmesinde de güç kaybı bulunması ise L5 sinir kökü veya siyatik sinir kaynaklı bir problemi destekleyebilir.
Duyu ve Refleks Muayenesi
Bacağın dış kısmı, ayak sırtı ve başparmak ile ikinci parmak arasındaki duyu değerlendirilir. Diz ve ayak bileği refleksleri kontrol edilir. Bu bulgular sinir hasarının seviyesinin belirlenmesine yardımcı olur.
EMG ve Sinir İletim Testi
EMG ve sinir iletim çalışmaları:
- Hasarın peroneal sinirde mi yoksa beldeki sinir kökünde mi olduğunu,
- Sinir iletiminin hangi bölgede yavaşladığını,
- Sinir liflerinde kayıp bulunup bulunmadığını,
- İyileşme bulgularının başlayıp başlamadığını
değerlendirmeye yardımcı olabilir.
EMG sonucu tek başına tedavi kararını belirlemez. Muayene bulguları, hastalığın başlangıç zamanı ve görüntüleme sonuçlarıyla birlikte yorumlanmalıdır. Bazı hastalarda iyileşme sürecini takip etmek amacıyla EMG’nin belirli bir süre sonra tekrarlanması gerekebilir.
MR, Ultrason ve Röntgen
Şüphelenilen nedene göre farklı görüntüleme yöntemleri kullanılabilir:
- Bel fıtığı veya kanal darlığı düşünülüyorsa bel MR’ı
- Peroneal sinir sıkışması düşünülüyorsa diz ve fibula başı çevresinin MR veya ultrason incelemesi
- Travma varsa röntgen veya bilgisayarlı tomografi
- Kas ve tendon yaralanması düşünülüyorsa ayak bileği MR’ı
- Kitle veya kist düşünülüyorsa ilgili bölgenin MR incelemesi
Her düşük ayak hastasına aynı tetkiklerin yapılması gerekmez. Tetkik seçimi muayenede saptanan sinir hasarı seviyesine göre yapılmalıdır.
Düşük Ayak Tedavisi Bursa’da Nasıl Planlanır?
Düşük ayak tedavisi, güç kaybının nedenine göre planlanır. AFO veya fizik tedavi yürümenin güvenli hâle gelmesine yardımcı olabilir; ancak sinir üzerinde devam eden mekanik bir bası varsa problemin kaynağını ortadan kaldırmaz.
Fizik Tedavi ve Egzersiz
Fizik tedavinin amaçları şunlardır:
- Çalışan kasların gücünü korumak
- Ayak bileğinde sertlik gelişmesini önlemek
- Baldır kaslarının kısalmasını engellemek
- Denge ve yürüme güvenliğini artırmak
- İyileşen sinirin kontrol ettiği kasları yeniden eğitmek
- Düşme riskini azaltmak
Egzersiz programı güç kaybının nedenine göre düzenlenmelidir. İleri derecede sinir basısı bulunan bir hastada yalnızca egzersizle beklemek, gerekli cerrahi tedavinin gecikmesine yol açabilir.
Ayak Bileği Ortezi — AFO
Ayak-ayak bileği ortezi, yürürken ayağın ön kısmını yukarıda tutarak parmakların zemine takılmasını azaltır. Böylece yürüme daha güvenli hâle gelebilir.
AFO özellikle sinir iyileşmesi beklenen dönemde veya kalıcı güç kaybı bulunan hastalarda kullanılabilir. Ancak AFO, düşük ayağın nedenini tedavi etmez. Ortezin hastanın kas gücüne, eklem hareketine, ayakkabı kullanımına ve yürüme biçimine uygun seçilmesi gerekir.
Peroneal Sinir Gevşetme Ameliyatı
Peroneal sinirin fibula başı çevresinde sıkıştığı gösterilmişse ve klinik bulgular ilerliyorsa sinirin cerrahi olarak gevşetilmesi değerlendirilebilir.
Sinir gevşetme ameliyatında sinirin çevresindeki baskı oluşturan dokular açılır ve sinirin serbest biçimde seyretmesi sağlanır. Açık kesilerde, sinir kopmalarında veya ağır travmatik yaralanmalarda doğrudan sinir onarımı, sinir grefti veya seçilmiş hastalarda sinir transferi gerekebilir.
Cerrahi karar; yaralanmanın tipi, kas gücü, EMG bulguları, sinir bütünlüğü ve belirtilerin süresine göre verilmelidir.
Bel Fıtığı veya Kanal Darlığı Ameliyatı
Düşük ayağın bel fıtığı veya omurga kanal darlığına bağlı olduğu gösterilirse sinir kökü üzerindeki baskının cerrahi olarak kaldırılması gerekebilir.
Ameliyatın amacı sinir kökünü rahatlatmaktır. Ameliyattan sonra kas gücünün ne kadar geri döneceği; ameliyat öncesindeki güç kaybının derecesine, sinirin ne kadar süredir bası altında olduğuna ve sinirde gelişen hasara bağlıdır. Hiçbir cerrahi girişim sinir fonksiyonunun tamamen geri döneceğini garanti edemez.
Bilimsel çalışmalar, omurga kaynaklı düşük ayakta başlangıçtaki kas gücünün ve müdahale zamanının nörolojik iyileşmeyle ilişkili olabileceğini göstermektedir. Bu nedenle özellikle ilerleyen kuvvet kaybında değerlendirme geciktirilmemelidir. on Transferi Ameliyatı
Sinir iyileşmesinin beklenmediği ve düşük ayağın kalıcı hâle geldiği hastalarda tendon transferi uygulanabilir. En sık kullanılan yöntemlerden biri, çalışan posterior tibial tendonun ayağın üst kısmına yönlendirilmesidir.
Tendon transferinin amacı siniri iyileştirmek değil, çalışan bir kasın çekme yönünü değiştirerek ayağın yukarı kaldırılmasına yardımcı olmaktır. Ameliyat öncesinde:
- Ayak bileği ekleminin hareketli olması,
- Baldır kaslarında ileri kısalık bulunmaması,
- Transfer edilecek kasın yeterli güce sahip olması,
- Ayakta ileri derecede sabit deformite bulunmaması
önemlidir.
Tendon transferi sonrasında alçı veya ortez kullanımı ve yapılandırılmış fizik tedavi gerekir. Sistematik değerlendirmeler, uygun seçilmiş kalıcı düşük ayak hastalarında tendon transferinin yürüme fonksiyonunu ve ortez ihtiyacını iyileştirebildiğini göstermektedir. Ayak bileği tendonları, deformiteler ve cerrahi seçenekler hakkında daha ayrıntılı bilgi için Ayak ve Ayak Bileği Cerrahisi sayfasını inceleyebilirsiniz.
Ayak Bileği Dondurma Ameliyatı
İleri derecede sabit deformitesi, ciddi eklem bozukluğu veya tendon transferine uygun olmayan kalıcı düşük ayağı bulunan sınırlı sayıdaki hastada ayak bileği artrodezi düşünülebilir. Bu işlem rutin bir düşük ayak tedavisi değildir ve ancak seçilmiş ileri vakalarda değerlendirilir.
Düşük Ayakta Benim Klinik Yaklaşımım
Düşük ayak değerlendirmesinde benim için ilk soru, güç kaybının hangi seviyeden kaynaklandığıdır. Çünkü beldeki L5 sinir kökü basısı, fibula başındaki peroneal sinir sıkışması ve ayak bileğindeki tendon kopması benzer yürüyüş bozukluğuna yol açabilse de tedavileri birbirinden tamamen farklıdır.
Muayenede ayak bileği ve başparmak kaldırma gücünü, ayağın içe ve dışa hareketlerini, duyu alanlarını, refleksleri ve yürüme biçimini birlikte değerlendiriyorum. Bulgulara göre bel MR’ı, diz çevresi görüntülemesi, sinir ultrasonu veya EMG planlıyorum.
Yeni başlayan veya ilerleyen kas güçsüzlüğünde uzun süre yalnızca fizik tedavi uygulanarak beklenmesini doğru bulmuyorum. Sinir üzerinde devam eden ve cerrahi olarak kaldırılabilecek bir bası varsa erken dönemde tanımlanması önemlidir.
Tedavi yaklaşımım genel olarak şu sırayı izler:
- Öncelikle sinir hasarının yeri ve nedeni belirlenir.
- Yürüme güvenliği için gerekli hastalarda AFO planlanır.
- Eklem sertliğini önlemek için uygun fizik tedavi başlanır.
- Peroneal sinir sıkışması varsa sinir gevşetme seçeneği değerlendirilir.
- Omurga kaynaklı ilerleyici güç kaybında sinir basısının cerrahi olarak kaldırılması gündeme alınır.
- Sinir iyileşmesinin beklenmediği kalıcı durumlarda tendon transferi değerlendirilir.
Her hastaya aynı tedavi uygulanmaz. Cerrahi karar yalnızca MR veya EMG raporuna göre değil; muayene, güç kaybının süresi, sinirin iyileşme potansiyeli ve hastanın fonksiyonel beklentileri birlikte değerlendirilerek verilir.
Düşük Ayak Ne Kadar Sürede İyileşir?
Düşük ayağın iyileşme süresi hastadan hastaya değişir. Sonucu etkileyen başlıca faktörler şunlardır:
- Sinir hasarının nedeni
- Güç kaybının derecesi
- Sinirde tam veya kısmi hasar bulunması
- Belirtilerin ne kadar süredir devam ettiği
- EMG’de sinir lifi kaybının derecesi
- Hastanın yaşı
- Diyabet ve benzeri eşlik eden hastalıklar
- Sinir üzerindeki baskının devam edip etmediği
- Ayak bileğinde sertlik veya deformite gelişmesi
Geçici basıya bağlı hafif sinir hasarları zaman içerisinde düzelebilir. İleri akson kaybı veya sinir kopması bulunan hastalarda iyileşme daha uzun sürebilir ya da tam olmayabilir. Sinir dokusunun iyileşmesi yavaş olduğu için takip süreci çoğu zaman haftalarla değil, aylarla değerlendirilir.
Düşük Ayak Hakkında Sık Sorulan Sorular
Düşük ayak kendiliğinden düzelir mi?
Hafif ve geçici sinir basılarında düzelme görülebilir. Ancak düşük ayağın nedenini bilmeden kendiliğinden geçmesini beklemek doğru değildir. Özellikle ani başlayan veya ilerleyen güç kaybı erken değerlendirilmelidir.
Düşük ayak fizik tedaviyle düzelir mi?
Fizik tedavi kas gücünün korunmasına, eklem sertliğinin önlenmesine ve yürümenin güvenli hâle gelmesine yardımcı olur. Fakat bel fıtığı, sinir sıkışması veya sinir kopması gibi mekanik bir problem varsa fizik tedavi tek başına yeterli olmayabilir.
Düşük ayakta EMG mutlaka gerekir mi?
Her hastada zorunlu değildir; ancak sinir hasarının yerini ve derecesini belirlemek, peroneal sinir hasarını L5 sinir kökü basısından ayırmak ve iyileşmeyi takip etmek amacıyla sıklıkla kullanılır.
Bel fıtığı düşük ayak yapar mı?
Evet. Özellikle L5 sinir köküne baskı yapan büyük bel fıtıkları veya omurga kanal darlığı ayağı ve başparmağı yukarı kaldıran kaslarda güç kaybına neden olabilir.
Düşük ayak ameliyatı ne zaman yapılır?
Ameliyatın zamanı ve türü nedene göre değişir. Sinir kopması, ilerleyen peroneal sinir basısı, omurga kaynaklı belirgin kuvvet kaybı veya kalıcı düşük ayak farklı cerrahi yöntemler gerektirir.
Tendon transferi siniri iyileştirir mi?
Hayır. Tendon transferi siniri onarmaz. Sağlam ve çalışan bir kasın tendonu farklı bir noktaya taşınarak ayağın yukarı kaldırılmasına yardımcı olunur.
AFO sürekli kullanılır mı?
Sinirin iyileşme potansiyeline göre geçici veya uzun süreli kullanılabilir. Ortezin kullanım süresi muayene ve takip sonuçlarına göre belirlenmelidir.
Düşük ayak için hangi doktora gidilir?
Düşük ayağın nedeni bel omurgası, periferik sinir, kas, tendon veya nörolojik bir hastalık olabilir. Bu nedenle ortopedi ve travmatoloji, omurga cerrahisi, nöroloji ve fizik tedavi uzmanlarının birlikte değerlendirmesi gerekebilir.
Bursa’da Düşük Ayak Değerlendirmesi
Düşük ayak, yalnızca yürüme bozukluğu olarak değerlendirilmemelidir. Sinir üzerinde devam eden bası, ilerleyici kas güçsüzlüğü ve ayak bileğinde gelişebilecek kalıcı sertlik nedeniyle erken tanı önemlidir.
Prof. Dr. Hanifi Üçpunar tarafından Bursa’da yapılan düşük ayak değerlendirmesinde; omurga hastalıkları, peroneal sinir sıkışmaları, travmatik sinir yaralanmaları ve kalıcı düşük ayak deformiteleri birlikte ele alınmaktadır. Muayene, EMG ve görüntüleme sonuçlarına göre fizik tedavi, AFO, sinir gevşetme, omurga cerrahisi veya tendon transferi seçeneklerinden uygun olanı planlanır.
Düşük ayak belirtileriniz yeni başladıysa, güç kaybınız ilerliyorsa veya yürürken ayağınız sık sık yere takılıyorsa nedenin belirlenmesi amacıyla değerlendirilmek üzere başvurabilirsiniz.
Tıbbi bilgilendirme notu: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Muayene, tanı ve kişiye özel tedavi planının yerine geçmez.
